Oleh : MOHD FADLI GHANI
Pengarah Arkib dan Perpustakaan Yusof Rawa

Peralihan kepemimpinan PAS daripada Tuan Haji Ahmad Fuad, seorang penyokong Dato’ Onn kepada Dr Haji Abbas Alias, bekas ahli KMM telah mengubah sikap politik PAS dalam memperjuangkan kemerdekaan. Sebelum ini PAS mengambil langkah-langkah politik yang berbentuk kerjasama dengan British iaitu melalui rundingan. Penyertaan PAS dalam National Conference, National Convention dan Persidangan Pertubuhan-pertubuhan Melayu menunjukkan PAS mengambil sikap bekerjasama atau berundingan dengan British untuk mendapatkan kemerdekaan. Apabila Dr Haji Abbas Alias mengetuai PAS pada November 1953, PAS mulai memperlihatkan satu sikap yang lebih tegas dalam soal kemerdekaan. PAS tidak lagi bertolak ansur, lebih-lebih lagi apabila beberapa pandangan PAS berkaitan persiapan kemerdekaan ditolak oleh Umno dan National Convention. PAS mengambil sikap untuk tidak lagi bekerjasama dengan British dalam menuntut kemerdekaan yang berasaskan Islam.

Selepas keluar daripada National Conference pimpinan Dato’ Onn pada 26 September 1953, PAS cuba menyampaikan mesej merdekanya melalui National Convention pimpinan Tunku Abdul Rahman, tetapi ternyata gagal. Sikap Umno yang terlalu bertolak ansur dengan bangsa asing sehingga menjejaskan kepentingan orang Melayu Islam. PAS yang keluar daripada National Convention pada 25 Disember 1953 walau bagaimanapun mengambil sikap akan terus membuat kerjasama politik untuk “kemerdekaan Malaya”.
Apabila Tunku Abdul Rahman mula mendesak British untuk diadakan pilihan raya sebagai persiapan kemerdekaan pada 1954, PAS menyokong prinsip pilihan raya ini walaupun tidak membantah beberapa cadangan National Convention berkaitan perkara itu. Bahkan, TH Tan menyenaraikan PAS sebagai salah satu parti yang menyokong cadangan pilihan raya ini. Dalam suasana politik yang semakin hangat itu, PAS pada awal 1955 bertindak menyertai Kongres Pemuda Melayu (KPM), satu kongres yang dikuasai oleh ahli-ahli politik kiri yang sebelum ini bergiat dalam PKMM dan parti-parti Melayu yang lain.

Perubahan pendirian politik PAS dari kanan ke kiri dapat dilihat apabila Mesyuarat Agung PAS pada 12-14 Ogos 1954 bersetuju untuk meminda perlembagaannnya bagi menyekat pimpinan PAS terlibat dengan Umno. PAS bersetuju supaya “Pegawai-pegawai Agung PAS hendaklah terdiri daripada orang-orang yang tidak menjadi pegawai atau ahli jawatankuasa di dalam mana-mana parti politik lain” , yang dengan sendirinya melepaskan PAS daripada pengaruh Umno serta membolehkan PAS bergerak secara bebas dalam memperjuangkan kemerdekaan. Kerana pendirian tegas PAS ini, beberapa pemimpin PAS seperti Haji Ahmad Badawi, Haji Ahmad Maliki, Haji Abdullah Fahim, Haji Sulaiman Palestin, Haji Hussin Che Dol dan lain-lain memilih kekal bersama Umno dan meninggalkan PAS. Manakala beberapa ahli Umno seperti Tuan Guru Haji Yahya Junid, Haji Zabidi Ali, Haji Mansur Hassan JP dan lain-lain kekal bersama PAS. Pendirian PAS pada 1954 ini sangat penting dalam sejarah perjuangan politik kemerdekaan kerana ia menjadi titik peralihan terhadap gerak kerja politik PAS.

Kongres Pemuda Melayu dan Barisan Kebangsaan Melayu

Pada November 1954, Semangat Pemuda Melayu, sebuah pertubuhan pemuda dari Pulau Pinang telah memutuskan untuk mengadakan Kongres Pemuda Melayu Se-Malaya setelah mendapat pandangan Dr Burhanuddin al-Helmy . Kongres ini kemudian diputuskan untuk diadakan di Kelab Sultan Sulaiman pada 8-10 April 1955. Kongres ini pada asasnya telah menghimpunkan semula tokoh-tokoh kiri yang sebelum ini berselerak kerana parti mereka diharamkan oleh penjajah. 44 buah pertubuhan termasuk Parti Rakyat, PAS, Parti Negara, PMS serta bekas PKMM, API, PETA, GERAM telah menyertai kongres selama tiga hari ini yang dimulai dengan ucapan-ucapan pemimpin-pemimpin politik termasuk Dato’ Onn (Parti Negara), Dr Haji Abbas (PAS), Ishak Haji Mohamed, Dr Burhanuddin al-Helmy dan lain-lain. Umno telah membuat keputusan memulaukan kongres ini kerana “perjuangan umno dalam saat genting dan mempunyai tanggungan berat” . Mengikut agenda, kongres ini dibuka oleh YTM Raja Muda Selangor . Ketika kongres berlangsung, Dr Burhanuddin al-Helmy telah dipilih sebagai Pengerusi Kongres.

PAS menyertai kongres ini dengan tujuan mencari satu dasar dan sikap tentang pilihan raya 1955 dengan menyatukan semua unsur politik Melayu kiri yang menolak beberapa asas pilihan raya yang cadangkan oleh Perikatan khususnya tentang hak mengundi jus soli. PAS diwakili oleh Ustaz Hassan Adli, Prof Zulkifli Mohamad dan Ustaz Zabidi Ali. Kongres ini sebenaarnya bertujuan untuk membincangkan bentuk kerajaan dan kedudukan politik orang Melayu dalam menghadapi kemerdekaan . Boleh dikatakan seluruh pertubuhan yang menyertai kongres ini menolak kerakyatan jus soli yang didukung oleh Umno . Firdaus Abdullah (1985) mengatakan “The Kongres Pemuda signified the reemergence of radical nationalist forces, once organized in API and MNP (PKMM)” . Dengan mendukung motto ‘Satu Bahasa, Satu Negara dan Satu Kebangsaan Melayu’, kongres ini bersetuju menerima resolusi berikut:

i. Membentuk satu negara Melayu dengan satu bahasa dan satu negeri dipanggil sebagai Melayu
ii. Menentang kehadiran pangkalan tentera asing di Tanah Melayu
iii. Menghantar wakil ke Persidangan Afro-Asia di Bandung
iv. Menolak prinsip kerakyatan jus soli kepada bangsa asing
v. Mendesak kerajaan menubuhkan satu lembaga mengkaji keadaan ekonomi yang tidak seimbang antara orang Melayu dengan bangsa lain
vi. Mendesak kerajaan memperuntukkan 50 peratus hak melombong bijih timah kepada orang Melayu dan memberi bantuan kepada pekebun kecil kelapa
vii. Mendesak diadakan skim pembangunan tanah bagi memberi tanah kepada orang Melayu
viii. Kerajaan Persekutuan didesak supaya melantik seorang menteri yang bertanggungjawab kepada soal agama Islam
ix. Sebuah badan pengembangan agama Islam patut ditubuhkan bagi tujuan menubuhkan sekolah, seperti yang dibuat oleh pendakyah Kristian yang menubuhkan sekolah Inggeris sebagai satu alat pengembangan agama Kristian dan pendidikan
x. Segala kewangan sekolah itu ditanggung oleh Majlis Agama Islam tiap-tiap negeri dalam Persekutuan.

Asas tuntutan Kongres Pemuda Melayu ialah kemerdekaan segera, kedaulatan Melayu dan hak ketuanan Melayu serta negara Melayu. Pada akhir kongres ini, Kongres Pemuda Melayu telah bersetuju menubuhkan sebuah badan politik yang dinamakan Barisan Kebangsaan Melayu (BKM) untuk mewakili rakyat Tanah Melayu ke Persidangan Afro-Asia di Bandung pada bulan yang sama. BKM yang dipimpin oleh Dr Burhanuddin sebagai Pengerusi, Ishak Haji Mohamed (Naib Pengerusi), Abdul Wahab Majid (Setiausaha), Zulkifli Mohamed, Aminuddin Baki, Ali Haji Ahmad, Harun Aminurrashid dan Hassan Adli sebagai ahli-ahli jawatankuasa. Dr Burhanuddin kemudian dipilih mewakili BKM ke Persidangan Afro-Asia di Bandung bersama-sama A Samad Ismail (wakil PETIR Singapura) dan dr Ahmad Rahim (Kesatuan Melayu Singapura). Mereka bertiga bertindak sebagai pemerhati persidangan ini. Walaupun sekadar pemerhati, Dr Burhanuddin Berjaya meletakkan nama BKM sebaris dengan pertubuhan lain dari seluruh dunia apabila berita BKM turut disiarkan oleh akhbar-akhbar Indonesia.

Serentak dengan persidangan ini, Dr Burhanuddin telah mengambil kesempatan untuk berhubungan dengan tokoh nasionalis Melayu, Ibrahim Haji Yaakub dan beberapa pertubuhan kemerdekaan Tanah Melayu yang bergerak di Indonesia seperti Liga Kemerdekaan Malaya pimpinan Mohd Mustaza, Kesatuan Melaya Merdeka pimpinan Ibrahim Haji Yaakub dan Perikatan Pemuda Tanah Air Malaya di Seberang Laut pimpinan Rabib Randi. Menurut laporan Utusan Melayu, Dr Burhanuddin atas nama BKM bersama beberapa pertubuhan di Indonesia telah menubuhkan “Barisan Bersatu” untuk “menghapuskan Undang-undang Darurat di Malaya gunanya untuk mengembalikan keamanan di tanah air dan untuk memperjuangkan kemerdekaan Malaya yang penuh …” . Dr Burhanuddin juga berkesempatan menemui Presiden Sukarno untuk membincangkan rancangan kemerdekaan Tanah Melayu. Dr Burhanuddin kemudian menyerahkan memorandum kepada Persidangan Afro-Asia untuk mendesak British memerdekakan Tanah Melayu. Memorandum ini mendapat respon daripada Perdana Menteri India, Pandit Nehru. Menurut Dr Burhanuddin,

“Memorandum itu mendesak Persidangan Afro-Asia supaya membuat keputusan menuntut kerajaan British menubuhkan dengan segera satu lembaga untuk memandu kemerdekaan negeri-negeri yang terjajah dengan secepatnya mengikut anggaran dasar demokrasi. Persidangan itu juga diminta menubuhkan satu badan tetap untuk mengawasi sikap-sikap mengikis penjajahan” .

Kepulangan Dr Burhanuddin daripada Indonesia kemudian disambut sebagai wira oleh penduduk Tanah Melayu kerana usaha beliau memperjuangkan kemerdekaan negara. Satu rancangan menyambut Dr Burhanuddin dibuat oleh Kesatuan Melayu Singapura dengan nasihat Ahmad Ibrahim, peguam terkenal di Singapura yang menjadi Ahli Jawatankuasa Agung PAS sejak 1953; Zulkifli Mohamed, Ahli Jawatankuasa Politik PAS dan A. Samad Ismail dari Utusan Melayu. Beberapa perhimpunan untuk mendengar laporan Dr Burhanuddin diadakan Singapura dan Kuala Lumpur. Dr Burhanuddin memberitahu, “Indonesia sokong kemerdekaan Malaya… parti-parti politik termasuk Masyumi memberikan sokongan moral terhadap perjuangan kemerdekaan Malaya” . Ternyata penyertaan BKM yang dipimpin oleh Dr Burhanuddin dalam Persidangan Afro-Asia telah menggugat pengaruh Umno sehingga Tunku Abdul Rahman terpaksa menyindir ahli Umno yang menyokong gagasan kemerdekaan Dr Burhanuddin. “Siapa yang mahu ikut Dr burhanuddin, sila” , sindir Tunku Abdul Rahman.

Pilihanraya Umum 1955

Hasil usaha PAS bersama National Convention pada 1954, maka British telah bersetuju supaya pilihan raya diadakan pada 27 Julai 1955 iaitu satu tarikh di antara 1954 yang dicadangkan oleh National Convention dan 1956 cadangan National Conference. PAS pada 23 Januari 1955 telah membentuk Jawatankuasa Khas Pilihanraya dianggotai Dr Haji Abbas (Pengerusi), Abdul Hamid Sharif (Setiausaha), Cikgu Ahmad Awang, Abdullah Akin, Haji Zabidi Ali, Tuan Guru Haji Othman Yunus, Ustaz Abdul Wahab Nor, Ustaz Hassan Adli dan Haji Mansor JP (Ahli-ahli) untuk mengendalikan gerak kerja PAS dalam pilihan raya ini. Usaha yang terpenting ialah mendaftarkan PAS sebagai sebuah parti politik yang sah untuk membolehkan PAS bertanding dalam pilihan raya. Atas usaha Dr Haji Abbas, maka pada 31 Mei 1955 PAS telah didaftarkan . Pada mulanya ada cadangan supaya parti-parti kiri bertanding atas nama BKM, tetapi Dr Burhanuddin tidak mahu BKM terlibat dalam pilihan raya kerana “masa yang suntuk” dan kekurangan wang” . Walau bagaimanapun Dr Burhanuddin menyokong calon-calon kiri yang bertanding.

PAS kemudian mengambil keputusan menggunakan simbol “tangan terbuka” iaitu lima jari mewakili lima rukun Islam untuk pilihan raya ini. Satu manifesto yang bertajuk “Manifesto Persatuan Islam Se-Malaya” dan mengandungi lima perkara iaitu siasah, iktisad (ekonomi), ketenteraan, pelajaran dan pendidikan serta kebajikan dikemukakan kepada rakyat pada 30 April 1955. Manifesto ini dengan tegas menyatakan PAS akan “berusaha dan berikhtiar bersungguh-sungguh bagi mencapai kemerdekaan Malaya dengan secepat mungkin” dan “berikhtiar bersungguh-sungguh supaya peraturan-peraturan Islam dapat dijalankan dalam masyarakat dan urusan pemerintahan …” . Hasrat PAS untuk memperjuangkan kepentingan orang Islam melibatkan soal kerakyatan, kedaulatan Raja-raja Melayu dan penggunaan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan turut ditegas di samping soal pilihan raya penuh untuk persekutuan, negeri dan bandaran serta kebebasan beragama.

Dalam pilihan raya ini, PAS telah meletakkan 11 orang calon daripada 52 kerusi yang dipertandingkan iaitu masing-masing satu di Pulau Pinang, Pahang dan Kedah, dua di Selangor dan masing-masing tiga di Kelantan dan Perak. Calon PAS yang bertanding ialah Haji Zabidi Ali (Wellesley South), Hassan Adli (Teluk Anson), Abdul Wahab Nor (Dindings), Tuan Guru Haji Ahmad Tuan Hussin (Krian), Zulkifli Mohamed (Selangor Tengah), Othman Abdullah (Kuala Selangor), Mohd Yassin Salleh (Semantan), Tuan Guru Haji Mokhtar Ahmad (Pasir Mas), Mohd Asri Muda (Kelantan Timor), Haji Nor Yusof (Kelantan Selatan) dan Mohd Salleh Shafie (Kedah Selatan) . Semua calon PAS kecuali Tuan Guru Haji Ahmad Tuan Hussin (Krian) telah kalah dalam pilihan raya ini. 51 kerusi dimenangi oleh Perikatan (Umno, MCA dan MIC), manakala satu kerusi dimenangi oleh PAS. PAS kemudian meletakkan tiga calon di Kelantan, enam di Pahang, lima di Perlis, dua di Selangor dan empat di Perak untuk kerusi Dewan Undangan Negeri 1955. PAS memenangi satu kerusi Dewan Undangan Negeri Perak kawasan Krian Barat menerusi Mohd Kamal Ahmad.

Rombongan Kemerdekaan ke London dan jus soli

Mesyuarat Agung PAS Keempat pada 26-28 Disember 1955 di Kota Bharu mencatat sejarah yang penting dalam perjuangan PAS menegakkan kemerdekaan negara. Pertamanya, PAS telah membuat keputusan tegas iaitu tidak membenarkan sama sekali ahlinya menjadi ahli mana-mana parti politik lain yang menyebabkan PAS dan Umno tidak mempunyai hubungan lagi. Kedua, Mesyuarat Agung ini telah mengambil pendirian merumuskan Ucapan Dasar Dr Haji Abbas dengan meletakkan bahawa Tanah Melayu mesti merdeka sebelum 1959; Melayu hendaklah menjadi kebangsaan Malaya merdeka; bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi tunggal; PAS memperingatkan rombongan kemerdekaan supaya tidak mengabaikan hak dan kedaulatan Melayu; ajaran Islam berasaskan al-Quran dan Sunnah menjadi menjadi panduan pemerintahan; dan PAS menyokong langkah menghapuskan jawatan Penasihat British . Dalam kata lain, PAS menyokong Rombongan Kemerdekaan ini dengan beberapa peringatan supaya hal-hal berkaitan kepentingan agama dan ketuanan Melayu tidak terjejas.

Pendirian PAS ini mempunyai hubungan dengan Rombongan Kemerdekaan ke London pada awal 1956 yang diketuai oleh Ketua Menteri, Tunku Abdul Rahman. Rombongan Kemerdekaan yang dianggotai oleh wakil Perikatan dan wakil Raja-raja Melayu ini bertolak ke London pada 1 Januari 1956. Dalam perundingan yang beermula 18 Januari itu, rombongan ini telah mendesak British supaya memberikan kemerdekaan kepada Tanah Melayu. Pada 8 Februari 1956, tuntutan kemerdekaan dipersetujui dan ditandatangani di London dengan meletakkan 31 Ogos 1957 sebagai tarikh kemerdekaan Tanah Melayu. Tunku Abdul Rahman dan rombongannya tiba di Melaka pada 20 Februari 1956 dan mengisytiharkan tarikh kemerdekaan di Padang Bandar Hilir, Melaka pada hari tersebut. Tunku Abdul Rahman dalam perisytiharannya menyebutkan, “I declare that full independence for Federation of Malaya within the Commonwelth in accordance with the agreement concluded in London will be effected on 31 August 1957” .

Walaupun tuntutan kemerdekaan telah berjaya, PAS masih mempunyai beberapa perkara dalam menjamin hak-hak orang Melayu selepas merdeka terutama soal kerakyatan. Mesyuarat Agung di Kota Bharu ini turut membuat penegasan dalam soal ini di mana PAS mendesak “mengetatkan syarat penerimaan kerakyatan terhadap pemohon-pemohon bukan Melayu”, “melonggarkan penerimaan kerakyatan terhadap orang-orang Melayu yang berasal dari Kepulauan Melayu” dan “mengharamkan mereka yang tidak mempunyai kerakyatan dari mengambil bahagian di dalam urusan politik” . Pada 13-14 Januari 1956, PAS telah menubuhkan Jawatankuasa Politik PAS yang dianggotai oleh Dr Haji Abbas, Zulkifli Mohamed, Tuan Guru Haji Ahmad Tuan Hussin, Ustaz Othman Abdullah dan Musi Ma Jinu yang kemudiannya menyerahkan memorandum 18 perkara kepada Pesuruhjaya Tinggi British dan Raja-raja Melayu untuk menolak kerakyatan jus soli pada 22 April 1956. Faktor utama memorandum ini dikemukakan ialah kerana tuntutan orang Cina dan India untuk mendapat hak kerakyatan, dan PAS mahu orang-orang Melayu membangkang tuntutan ini.

Memorandum Suruhanjaya Reid

Pada 14 Julai 1956, PAS telah mengemukakan memorandum 14 perkara kepada Suruhanjaya Reid sebagai cadangan-cadangan PAS berkaitan Perlembagaan Tanah Melayu merdeka. PAS memberi penegasan tentang beberapa aspek dalam memorandum ini termasuk soal hak orang Melayu ke atas Tanah Melayu dan hak istimewanya, hak-hak politik orang bukan Melayu, dasar buka pintu, masalah jus soli, kerakyatan orang Melayu, kebudayaan Melayu, kedudukan bahasa Melayu, Islam sebagai agama rasmi, kerajaan Persekutuan, Parlimen, kedaulatan Raja-raja Melay dan beberapa perkara berkaitan kerakyatan dan kedudukan bekas Negeri Selat . Pendirian-pendirian PAS dalam memorandum kepada Suruhanjaya Reid ini menunjukkan bahawa PAS tidak mahu hak orang Melayu hilang begitu sahaja dan Islam mestilah menjadi asas negara yang merdeka. Ia juga menunjukkan penerimaan dan keterbukaan PAS dalam soal demokrasi apabila PAS menerima sistem Parlimen dan kerajaan Persekutuan.

PAS dalam menegaskan soal hak ketuanan Melayu PAS menekankan bahawa Tanah Melayu adalah milik bangsa Melayu yang terbukti dari segi sejarah dan undang-undang. PAS mendesak Suruhanjaya Reid menetapkan bahawa orang Melayu mempunyai hak mutlak ke atas Tanah Melayu, berkebangsaan dengan kebangsaan Melayu, berkebudayaan Melayu dan Islam menjadi agama rasmi. PAS menolak dasar jus soli dan mahukan seorang bangsa asing mesti tinggal di Tanah Melayu sekurang-kurangnya 15 tahun sebelum memohon kerakyatan. Walau bagaimanapun, Perikatan yang menyerahkan memorandum pada 12 September 1956 hanya menyerahkan kepada Raja untuk melindungi kepentingan Melayu. “The constitution should, therefore, provide that Yang di-Pertuan Besar should have the special responsibility of safeguarding the special position of the Malay” . Cadangan-cadangan PAS sebahagian besarnya ditolak oleh British, termasuk menjadikan Islam sebagai agama rasmi, sebaliknya menerima cadangan Perikatan yang sekadar meletakkan “Islam sebagai agama Persekutuan” yang sama sekali berbeza implikasinya.

Dr Burhanuddin al-Helmy memimpin PAS

Perubahan sikap PAS daripada menyokong parti kanan seperti Umno dan IMP kepada perjuangan yang tidak bekerjasama dengan British telah menyebabkan dua tokoh besar politik negara, Zulkifli Mohamed dan Dr Burhanuddin al-Helmy menyertai PAS. Zulkifli Mohamed menyertai PAS pada 1955 di cawangan Kuala Lumpur kerana PAS mahu “menjalankan hukum-hukum Islam”. Dipercayai beliau menyertai PAS sebelum Kongres Pemuda Melayu dan kemudian menjadi calon PAS pada 1955, diikuti dengan perlantikan sebagai Ahli Jawatankuasa Politik PAS pada awal 1956. Tetapi yang lebih penting lagi apabila Dr Burhanuddin bersetuju menyertai PAS pada 14 Disember 1956. Sebenarnya pada 23 April 1954, Dr Burhanuddin telah dilantik sebagai Ahli Kehormat PAS Johor Bahru sebelum menjadi ahli secara rasmi pada 1956. Proses penyertaan Dr Burhanuddin dalam PAS mendapat pelbagai reaksi daripada ahli-ahli PAS khususnya bagi mereka yang membimbangi sekiranya Dr Burhanuddin mendukung pemikiran kiri pro komunis. Tetapi hal ini tidak menjadi masalah kerana Dr Burhanuddin diketahui umum sebagai tokoh agama yang berpengaruh dalam politik Melayu.

Selepas menyertai PAS, Dr Burhanuddin dipilih oleh Mesyuarat Agung PAS Kelima pada 23-25 Disember 1956 sebagai Yang Dipertua Agung PAS menggantikan Dr Haji Abbas. Zulkifli Mohamed pula diangkat sebagai timbalan beliau. Dalam ucapan Dr Burhanuddin sebagai Yang Dipertua Agung PAS pada 25 Disember 1956, Dr Burhanuddin menegaskan bahawa PAS mesti bekerjasama dengan parti-parti nasionalis yang lain untuk memperjuangkan kemerdekaan “kerana adalah mustahil cita-cita ke-Islaman akan tercapai kalau kedaulatan dan kemerdekaan tanah air tidak tercapai dulu” dan “ rakyat Malaya perlulah disatukan dengan rakyat Indonesia” . Dr Burhanuddin juga membuat penegasan bahawa “… belum penuh (kemerdekaan) dan kedaulatan itu belum sempurna, perjuangan kita sebagai nasionalis belum berakhir, belum selesai” . PAS juga akan terus bekerjasama untuk memperjuangkan kemerdekaan dengan mana-mana parti politik “asal sahaja tujuan dan dasar parti itu tidak bertentangan dengan nasionalisme kita, nasionalisme anti kolonial”. Turut ditegaskan ialah kedudukan Islam sebagai asas perjuangan PAS di mana PAS “mempunyai keyakinan terhadap kekuatan ideologinya sendiri, terhadap kesucian dan kemuliaan ke-Islamannya” dan sanggup membawa “Islamisme terus menuju baldatun tayyibatun wa rabbun ghafuur” .

Mesyuarat Agung PAS Kelima ini kemudiannya memutuskan sikap PAS terhadap kemerdekaan. PAS mahu tarikh kemerdekaan pada 31 Ogos 1957 tidak akan dianjak, dan kemerdekaan yang dicapai ini hendaklah “kemerdekaan yang penuh berdaulat dan erti kata sebenar-benarnya”. Perlembagaan Reid yang dianggap oleh PAS sebagai tidak sempurna itu kemudian diputuskan “hendaklah disifatkan sebagai perlembagaan yang bertaraf sementara sahaja” dan “janganlah mencampuri tuntutan bagi mengubah ruba bangsa Melayu dan taraf kerakyatan Tanah Melayu asli dan menentang sekeras-kerasnya menerima kerakyatan yang berdasarkan jus soli” . Empat pendirian PAS ini jelas menunjukkan PAS mempunyai dua sikap, pertama, Tanah Melayu mesti merdeka dengan kemerdekaan yang berdaulat dengan segera; kedua, Perlembagaan Reid yang menjejaskan kedaulatan kemerdekaan itu ditolak oleh PAS.

Membantah Penyata Reid

Apabila Suruhanjaya Reid membentangkan Laporan Perlembagaan pada awal 1957, PAS telah membantah laporan ini yang dilihat merugikan orang Melayu. Cadangan-cadangan PAS berkaitan hak ketuanan Melayu, kerakyatan, kedudukan agama Islam dan beberapa yang lain tidak dilayan oleh Suruhanjaya Reid. Pada 2 Mei 1957, PAS telah mengadakan satu Mesyuarat Agung Khas (Tertutup) di Kuala Lumpur untuk membincangkan Laporan Suruhanjaya Reid ini dan satu kertas bertajuk “Ulasan Terhadap Penyata Perlembagaan Reid” dibentangkan oleh Setiausaha Agung PAS, Ustaz Othman Abdullah berkaitan PAS terhadap laporan tersebut. PAS melahirkan rasa tidak puas hati kerana Perlembagaan Tanah Melayu digubal oleh penjajah, sedangkan sepatutnya “tiadalah dapat dibuat oleh orang lain daripada anggota dan rakyat negeri ini sendiri” . Bagi PAS, amat pelik sekali ketika Tanah Melayu berada di ambang merdeka, tiba-tiba bangsa lain dijemput untuk merangka perlembagaannya.

PAS menyentuh beberapa perkara berkaitan Laporan Reid ini terutama tentang kebangsaan Melayu, masalah kerakyatan, hak istimewa orang Melayu, ekonomi Melayu dan kedudukan agama Islam. Berkaitan kebangsaan Melayu, PAS melihat bahawa kerakyatan jus soli yang dicadangkan telah menggugat masa depan orang Melayu. “Suruhanjaya Reid ini hendaklah insaf bahawa negeri ini adalah sebuah negeri Melayu dan hak orang Melayu atas negeri ini …”. PAS juga beranggapan bahawa corak kerakyatan yang dikemukakan oleh Laporan Reid akan menyebabkan “negeri ini akan jatuh ke dalam petaka yang maha hebat”. “Bangsa Melayu hanya mempunyai satu kedudukan di dalam negeri ini dan kedudukan itu ialah bahawa, mereka itulah dan hak mutlak mereka itulah yang menjadi hak mutlak di dalam negeri ini”, tegas PAS berkaitan hak istimewa orang Melayu. PAS juga melahirkan kesalnya kerana kedudukan Islam tidak dapat diangkat sebagai agama rasmi. “Dengan hasutan2 daripada puak2 penjajah dan mereka2 yang tidak tahukan perlembagaan di dalam negeri ini, maka dikatakanlah bahawa agama Islam tidak dapat dirasmikan …” .

Kongres Kebangsaan Melayu Kedua

Penolakan PAS terhadap Laporan Reid telah membawa PAS menyertai Kongres Kebangsaan Melayu Kedua di Kelab Sultan Sulaiman, Kuala Lumpur pada 4-7 Mei 1957. Kongres ini dikatakan ditaja oleh ahli-ahli Umno yang tidak berpuas hati dengan cara Umno merundingkan kandungan Perlembagaan Tanah Melayu yang menyebabkan kepentingan bangsa Melayu terjejas. Mereka menolak kerakyatan jus soli yang dipersetujui oleh Umno atas desakan MCA dan MIC. Antara tokoh Umno yang menentang dasar ini ialah Dato’ Raja Abu Hanifah Ghani dari Negeri Sembilan dan Sheikh Yahya Ahmad, Ketua Umno Setapak.Sheikh Yahya Ahmad menyebutkan,

“Panitia Kongres Kebangsaan Melayu Kedua ini memandang berat kepada terpesongnya Umno dari landasan seperti yang telah ditegaskan oleh Yang Dipertua Agungnya itu … lebih-lebih lagi memandang berat kepada syor-syor yang telah dikemukakan oleh Majlis Tertinggi Perikatan Umno-MCA-MIC dan kepada kebanyakan syor-syor yang telah diterima oleh Suruhanjaya Reid adalah bertentangan dengan kepentingan orang Melayu” .

Beberapa pertubuhan politik seperti PAS, Parti Negara, Parti Rakyat, dan PMS di samping 22 pertubuhan dan 500 peserta telah menyertai kongres ini. Tokoh-tokoh politik seperti Dr Burhanuddin, Dato’ Onn dan Ahmad Boestamam menguasai kongres ini untuk mengkritik sikap Umno yang cuai dalam soal kepentingan bangsa Melayu Islam. Yang Dipertua Agung PAS dipilih mempengerusikan Kongres Kebangsaan Melayu Kedua, manakala Dato’ Onn sebagai Bendahari dan Ahmad Boestamam sebagai Setiausaha Kehormat. Beberapa pemimpin PAS turut hadir termasuk Ustaz Othman Abdullah dan Mohd Asri Muda. Walau bagaimanapun, PAS dan Parti Negara dikatakan mengusai kongres ini. Kongres ini memutuskan lima perkara utama sebagai dasar Tanah Melayu merdeka iaitu:

i. Bahawa Malaya merdeka akan dikenali sebagai Persekutuan Negeri-negeri Melayu
ii. Bahawa ia mempunyai satu kebangsaan yang tunggal, iaitu Melayu
iii. Bahawa ia akan mempunyai satu bahasa kebangsaan dan rasmi yang tunggal iaitu bahasa Melayu
iv. Bahawa ia mempunyai satu agama rasmi iaitu agama Islam
v. Bahawa ia akan memelihara wujudnya keistimewaan baka ketuanan Melayu sebagai tuan punya tanah air ini

Perkara pertama dan kelima adalah usul yang dikemukakan oleh PAS, manakala perkara kedua dan keempat dikemukakan oleh Parti Negara. Kemudian PAS membawa satu lagi usul iaitu “perlembagaan bagi Persekutuan Negeri-negeri Melayu yang merdeka dan berdaulat itu akan terus-menerus diperjuangkan dengan sepenuhnya oleh warga kongres ini dengan apa jua jalan yang halal dan damai hingga berhasil” . Wakil PAS kemudian diminta oleh kongres untuk menyediakan sebuah kertas kerja tentang kedudukan Islam sebagai agama rasmi dengan menegaakan “al-Quran dan Sunnah Rasul hendaklah menjadi pegangan dan pedoman kepada hidup umat Islam dalam Persekutuan Negeri-negeri Melayu” . Dr Burhanuddin dan Dato’ Onn kemudian diputuskan oleh kongres untuk menyerahkan resolusi ini kepada kerajaan Perikatan untuk dikemukakan kepada British. Walau, bagaimanapun Umno tidak melayan tuntutan ini kerana soal merdeka segera lebih penting daripada masalah jus soli bagi Umno.

Mesyuarat Agung PAS menjelang merdeka

PAS mengadakan Mesyuarat Agung Keenam pada 24-25 Ogos 1957, iaitu beberapa hari sebelum Tanah Melayu mencapai kemerdekaan. Dr Burhanuddin dalam ucapannya menegaskan “belum dihitungkan merdeka dengan sepenuhnya melainkan setelah berjalan hukum-hukum Islam pada seseorang, masyarakat dan negara” , dan ditegaskan juga bahawa “selagi umat Islam ini belum berpelembagaan dan menghukum bagaimana yang diturunkan Tuhan adalah mereka masih dipandang fasiq atau zalim”. Dr Burhanuddin kemudiannya mengatakan, “Pada pendirian PAS, tiap-tiap hokum yang tidak sesuai dengan al-Quran dan Sunnah adalah batal dan tidak sah, maka termasuklah perlembagaan negara yang tidak sesuai dengan al-Quran dan Sunnah adalah batal jua pada pandangan dan pendirian Islam ”. Dr Burhanuddin turut menjelaskan bahawa “saya dan PAS adalah berisi, bersifat dan berbau kebangsaan Melayu dengan cita-cita Islam” . Akhirnya PAS mengambil pendirian melalui ikrar semua perwakilan “untuk terus berjuang bagi mengisi kemerdekaan negara ini dengan hasrat kebangsaan Melayu yang penuh hingga terdirilah sebuah negara Islam di negara ini” .

Walaupun PAS sangat kecewa dengan tindakan Umno dalam mempertahankan hak ketuanan Melayu Islam dalam rangka kermerdekaan ini, Yang Dipertua Agung PAS, Dr Burhanuddin bersama beberapa pemimpin PAS termasuk Ustaz Amaluddin Darus telah hadir di Stadium Merdeka pada 31 Ogos 1957 untuk menyaksikan majlis perisytiharan kemerdekaan ini. Dato’ Onn mengambil sikap yang berbeza, iaitu tidak menghadiri majlis tersebut kerana menolak merdeka tanpa ketuanan Melayu dan kedaulatan Islam .

Oleh : MOHD FADLI GHANI
Pengarah Arkib dan Perpustakaan Yusof Rawa

“Kitalah pemuda-pemuda (PAS) yang akan tampil ke hadapan memikul tanggungjawab yang berat itu. Kilah pemuda yang akan sanggup memberikan darah dan tulangnya untuk memperjuangkan kemerdekaan negara kita ini” .

Selepas setahun ditubuhkan, PAS telah mengambil langkah-langkah penting untuk menggerakkan kemerdekaan tanpa menghiraukan Umno yang dikatakan menjadi ‘induk’ kepada PAS. Sebenarnya Umno sendiri menolak PAS sebagai sebahagian daripada Umno ketika PAS bersidang di Bagan Tuan Kecil pada 24 November 1951 . Cuma ketika perbahasan tentang disiplin ahli PAS, dipersetujukan supaya ahli PAS dibenarkan untuk menganggotai parti lain. Desakan ini berpunca daripada beberapa ulamak yang menjadi Jawatankuasa Agung Umno hendak dilantik sebagai Jawatankuasa Agung PAS, tetapi pada 1954, ahli PAS tidak lagi dibenarkan menjadi ahli parti lain. Kerana itu, tempoh 14 bulan daripada tarikh penubuhannya itu, usaha-usaha untuk memperjuangkan kemerdekaan menjadi isu utama dalam PAS dan diterjemahkan dalam Mesyuarat Agung PAS Pertama pada 3 Januari 1953.

Program Politik PAS

Antara gerakan yang dibuat oleh PAS pada peringkat awal ialah merancang menuhkan Dewan Pemuda PAS dan Dewan Muslimat PAS sebagai jentera utama untuk menggerakkan usaha-usaha kemerdekaan. Menjelang Mesyuarat Agung Pertamanya, beberapa usul telah dikemukakan kepada PAS berkaitan kemerdekaan antaranya i) menubuhkan sayap Pemuda PAS, ii) melantik Jawatankuasa Khas untuk membincangkan rancangan kemerdekaan, dan iii) menggerakkan program politik PAS. Dewan Pemuda Islam telah ditubuhkan oleh PAS pada 23 April 1952 untuk mengatur pergerakan pemuda Islam diikuti oleh usul penubuhan Dewan Pemuda PAS pada 3 Januari 1953 dengan tujuan “melaksanakan cita-cita merdeka PAS” . Walau bagaimanapun, cadangan menubuhkan Jawatankuasa Khas untuk mengatur hubungan dengan badan-badan politik dalam perjuangan kemerdekaan ditolak kerana ia telah disebut dalam Undang-undang Tubuh PAS . PAS kemudian mempersetujui cadangan Program Politik PAS yang dikemukakan oleh Jawatankuasa Agung PAS yang mengandungi tujuh rancangan dengan empat daripadanya meletakkan sasaran perjuangan kemerdekaan. Empat program tersebut ialah:

i. Berusaha dengan kuat untuk memperkenalkan kepada rakyat jelata akan kemerdekaan yang tulen serta menanamkan ke dalam jiwa mereka semangat kemerdekaan itu sambil menunjukkan cara-cara mencapainya
ii. Mengatur dengan kemas Dewan Pemuda yang akan bekerja bagi melaksanakan cita-cita merdeka PAS
iii. Berikhtiar menegakkan sebuah negara yang merdeka yang didirikan oleh rakyat daripada rakyat kerana rakyat
iv. Mencadangkan kemerdekaan Malaya dalam lingkung Komanwel British

Empat program politik ini cukup jelas menunjukkan bahawa PAS mempunyai rancangan dan bergerak untuk memperjuangkan kemerdekaan negara. “Kemerdekaan tulen” yang disebut oleh PAS ialah kemerdekaan yang berasaskan Islam seperti yang ditegaskan oleh Dr Burhanuddin. PAS menolak kemerdekaan tanpa daulat, tetapi kerana menyedari Tanah Melayu sebagai sebuah negara yang bakal merdeka dan masih lemah, maka PAS bersetuju supaya PAS merdeka dalam lingkungan Komanwel British.

National Conference

Selepas Umno berpecah dengan kumpulan Dato’ Onn yang membentuk Parti Kemerdekaan Malaya (IMP), gerakan parti pro British menjadi dua kumpulan iaitu Umno dan IMP – kedua-duanya mula bercakap soal merdeka. Atas sokongan Pesuruhjaya Tinggi British Asia Tenggara, Sir Malcom McDonald, Dato’ Onn telah mengusahakan penubuhan National Conference iaitu pertubuhan gabungan parti pelbagai kaum bagi memperjuangkan kemerdekaan. Pada 12 Februari 1952, Sir Malcolm McDonald telah memanggil satu mesyuarat di King’s House, Kuala Lumpur bagi membincangkan penubuhan National Conference sebagai sebuah parti gabungan. Antara pemimpin utama yang hadir ialah Dato’ Onn Jaafar daripada IMP, Tunku Abdul Rahman Putra (Umno), H.S. Lee (MCA Selangor), Yong Shook Lin (MCA) dan P.P. Narayanan (Malayan Trade Union Cooperation – MTUC). Umno menarik diri daripada pakatan ini. National Conference juga telah disertai oleh 16 orang kenamaan dari pelbagai kaum termasuk tujuh orang Menteri Besar. Dalam mesyuarat ini, Menteri Besar Perak, Datuk Panglima Bukit Gantang Abdul Wahab Toh Muda telah dilantik sebagai Pengerusi National Conference dan Datuk Nik Ahmad Kamil, Menteri Besar Kelantan sebagai Naib Pengerusi. Mereka berdua dengan dibantu oleh Yong Shook Lin telah diberi tugas merangka perlembagaan National Conference .

Pada akhir Februari 1953, mesyuarat kedua National Conference telah bersetuju membentuk sebuah gabungan parti-parti di bawah National Conference, tetapi tidak disokong oleh Dato’ Onn kerana IMP berpandangan ia tidak menyelesaikan masalah perkauman dan perbezaan pandangan parti-parti anggota akan melemahkan pakatan tersebut . Akhirnya pada 27 April 1953, National Conference telah ditubuhkan secara rasmi dalam Sidang Meja Bulat National Conference di Dewan Bandaran Kuala Lumpur sebagai sebuah gabungan politik dengan diketuai oleh Datuk Panglima Bukit Gantang. Dato’ Onn tidak memegang apa-apa jawatan. Antara parti yang menyertai National Conference ialah IMP, Malayan Ceylonese Association (MCA), MEA, MIC dan PAS. Pada 6 Mei 1953, mesyuarat Jawatankuasa National Conference di Kuala Lumpur telah melantik Jawatankuasa Tadbir National Conference terdiri daripada Datuk Hamzah Abdullah (Menteri Besar Selangor) sebagai Pengerusi, Datuk E.E. Thuraisingam (Presiden Ceylonese) sebagai Timbalan Pengerusi, Yong Shook Ling (Presiden MCA Selangor) sebagai Setiausaha. Mesyuarat tersebut juga merundingkan tentang usaha menarik sokongan parti-parti politik lain terhadap National Conference .

Walaupun Dato’ Onn tidak memegang sebarang jawatan dalam National Conference, tetapi mempunyai pengaruh yang kuat terhadap National Conference kerana hubungannya yang rapat dengan Malcolm McDonald, peranan dan pengalamannya sebagai pentadbir khususnya sebagai Ahli Dalam Negeri dan bekas Menteri Besar Johor serta kedudukannya sebagai Setiausaha Agung IMP yang merupakan parti induk kepada MCA, MEA dan MIC. Tujuh orang Menteri Besar itu juga merupakan ahli-ahli IMP. Antara cadangan penting Dato’ Onn yang menjadi tuntutan utama National Conference ialah tarikh pilihan raya pada 1956 dan 90 orang ahli Majlis Undangan Persekutuan dipilih melalui pilihan raya . Pada 28 Mei 1953, National Conference juga membuat keputusan untuk menolak pilihan raya jika diadakan pada 1954 atas alasan Tanah Melayu belum bersedia, pilihan raya negeri-negeri belum diadakan dan pilihan raya bandaran belum menyeluruh lagi, sebaliknya mencadangkan pilihan raya diadakan pada 1956. National Conference pada 21 Julai 1953 pula mencadangkan beberapa pindaan terhadap Majlis Undangan Persekutuan termasuk cadangan menambahkan ahli-ahli tidak rasmi, menentukan bilangan ahli bagi mewakili setiap negeri mengikut bilangan penduduk dan mewujudkan jawatan timbalan menteri dalam Sistem Ahli .

Pengaruh National Conference walau bagaimanapun mulai tergugat pada akhir 1953 ekoran beberapa faktor, antaranya tindakan Perikatan Umno-MCA menubuhkan National Convention pada Ogos 1953, pergeseran dengan MIC dengan IMP semenjak Mei 1953, diikuti oleh penarikan diri daripada National Conference oleh PAS pada September 1953 dan MIC pada Oktober 1953 . Perpecahan yang dialami oleh National Conference ini sangat memberi kesan terhadap peranan National Conference dalam menuntut kemerdekaan negara, khususnya tuntutan untuk mengadakan pilihan raya pada 1956 serta reformasi terhadap Majlis Undangan Persekutuan. Ia turut memberi dampak kepada usaha Dato’ Onn untuk mewujudkan perpaduan antara kaum sama ada menerusi IMP mahupun National Conference. Sedangkan pada masa yang sama, National Convention pimpinan Tunku Abdul Rahman telah berjaya meyakinkan British untuk mengadakan pilihan raya pada 1955. Perpecahan National Conference ini juga telah menyebabkan runtuhnya pengaruh IMP sehingga memaksa Dato’ Onn mengisytiharkan penubuhan Parti Negara (PN) dalam mesyuarat terakhir NC pada Februari 1954.

Ketika cadangan penubuhan National Conference dibuat oleh Sir Malcolm Mc Donald pada Februari 1953, PAS tidak dilibatkan mungkin kerana PAS adalah parti yang baru ditubuhkan dan tidak mempunyai pengaruh berbanding IMP, Umno, MCA atau MTUC. Walau bagaimanapun, beberapa faktor semasa ketika itu telah mendesak National Conference untuk menjemput PAS menyertai National Conference. Antara faktor yang penting ialah tindakan Umno pimpinan Tunku Abdul Rahman yang menarik diri daripada National Conference sehingga menyebabkan tidak ada parti Melayu dalam National Conference. Tambahan pula, Yang Dipertua Agung PAS, Haji Ahmad Fuad Hassan adalah sekutu rapat Dato’ Onn dalam Umno sebelum perpecahan Umno pada 1951. National Conference juga menghadapi masalah ekoran semua anggota gabungannya adalah parti-parti gabungan IMP sehingga menampakkan seolah-olah IMP dan National Conference adalah dua pertubuhan yang sama tetapi berlainan nama. Lebih-lebih lagi, sokongan pelbagai pihak amat penting bagi National Conference untuk mengukuhkan pengaruh politik mereka.

PAS sendiri melihat bahawa penglibatan dalam National Conference adalah satu tanggungjawab yang penting dalam memperjuangkan kemerdekaan negara dan tindakan parti tertentu yang memboikot National Conference adalah kerana salah faham . Setiausaha Agung PAS, Cikgu Ahmad Awang menyifatkan penyertaan PAS dalam National Conference adalah bertujuan untuk memperjuangkan kemerdekaan berasaskan Islam dan PAS bersedia bekerjasama dengan mana-mana pihak yang tidak tergelincir daripada asas tersebut, memperjuangkan Islam dan tidak meminggirkan hak-hak umat Melayu Islam . Beliau juga menegaskan bahawa PAS hanya menuntut kemerdekaan berasaskan kedaulatan Islam dan tidak ada kemerdekaan tanpa mengikut cara Islam . Ini bermakna penyertaan PAS dalam National Conference adalah berasaskan keyakinan bahawa pakatan tersebut boleh digunakan sebagai saluran untuk menegakkan negara Islam selepas mencapai kemerdekaan.

Bertolak daripada pelbagai faktor ini, PAS telah menerima jemputan untuk menyertai National Conference daripada Datuk Panglima Bukit Gantang pada 30 Mac 1953. Mesyuarat Jawatankuasa Agung PAS pada 6 April 1953 telah bersetuju untuk menyertai National Conference berasaskan beberapa sebab, antaranya untuk menangani pergolakan politik semasa, memperjuangkan kemerdekaan dan bersatu dengan semua pihak untuk menuntut kemerdekaan . Yang lebih penting bagi PAS, penglibatan bersama National Conference boleh membuka jalan kerjasama dengan orang bukan Islam yang dilihat menjadi faktor penentu yang penting terhadap usaha PAS untuk menegakkan negara Islam . Menurut Safie Ibrahim, penyertaan PAS dalam National Conference turut dipengaruhi oleh hubungan rapat antara Tuan Haji Ahmad Fuad dan Dato’ Onn Jaafar . Kerana itulah PAS ditegur supaya ulama tidak menjadi ‘alat penjajah’ atau dengan mudah terpengaruh oleh tujuh orang Menteri Besar yang rata-rata pro-penjajah .

Walau bagaimanapun, penyertaan PAS dalam National Conference hanyalah semata-mata untuk memenuhi objektif perjuangan kemerdekaan dan menegakkan negara Islam bagi mengisi kemerdekaan. PAS sekali-kali tidak terikat untuk terus bekerjasama dengan National Conference atau mendukung keputusan National Conference jika ia bercanggah dengan pendirian PAS . Menurut Tuan Haji Ahmad Fuad, sebarang keputusan National Conference tidak akan mengikat PAS, bahkan PAS boleh menarik diri daripada National Conference jika resolusinya bertentangan dengan dasar perjuangan PAS . Dengan persetujuan PAS menyertai National Conference pada 6 April 1953, ini bermakna PAS adalah satu-satunya parti Melayu yang terlibat dalam pakatan ini. PAS diwakili oleh Yang Dipertua Agungnya, Tuan Haji Ahmad Fuad Hassan dan Ahli Jawatankuasa Agung PAS, Mohammad Hanif . Sepanjang penglibatan PAS dalam National Conference, PAS menyertai empat kali mesyuarat NC termasuk Sidang Meja Bulat National Conference pada 27 April 1953, selain mesyuarat pada 6 Mei 1953, 28 Mei 1953 dan 21 Jun 1953. PAS tidak menghadiri mesyuarat terakhir bersama National Conference pada 12 Julai 1953 kerana Pejabat Agung PAS dikunjungi oleh Pendaftar Pertubuhan .

Ekoran penglibatan PAS dalam Sidang Meja Bulat National Conference pada 27 April 1953, Yang Dipertua Agung PAS, Tuan Haji Ahmad Fuad Hassan telah dilantik sebagai salah seorang Ahli Jawatankuasa National Conference. PAS menyertai persidangan pertama National Conference pada 6 Mei 1953 dan telah menerima keputusan persidangan untuk melantik Jawatankuasa Tadbir National Conference yang dipengerusikan oleh Datuk Hamzah Abdullah. Persidangan tersebut juga telah membincangkan pendekatan-pendekatan yang sesuai untuk menarik lebih banyak pertubuhan politik bagi menganggotai National Conference. Untuk meningkatkan penglibatan PAS terhadap National Conference, Jawatankuasa Agung PAS pada 26 Mei 1953 telah merangka satu garis kasar tentang ‘Perlembagaan Malaya’ untuk dibawa ke National Conference pada 28 Mei 1953 . Perlembagaan Malaya yang dikemukakan oleh PAS ini mengandungi lima perkara utama iaitu nama perlembagaan, agama rasmi, bahasa rasmi, corak kerajaan dan kerakyatan .

Dalam persidangan kedua National Conference di Kuala Lumpur pada 28 Mei 1953, PAS telah bersetuju supaya pilihan raya bagi melantik ahli-ahli Majlis Undangan Persekutuan tidak diadakan pada 1954, sebaliknya diadakan pada 1956. Dua sebab utama yang disetujui oleh National Conference untuk menolak pilihan raya pada 1954 iaitu, i) pilihan raya tidak mungkin dapat dijalankan pada 1954 kerana tidak ada sebarang persediaan yang dibuat; dan ii) semua negeri masih belum mengadakan pilihan raya bagi Majlis Mesyuarat Negeri dan pilihan raya Majlis Mesyuarat Bandaran juga belum diadakan secara menyeluruh di Tanah Melayu . PAS juga bersetuju supaya Datuk Thuraisingam mewakili National Conference bagi perundingan dengan Perikatan Umno-MCA untuk menyelaraskan tuntutan pilihan raya ini . Dalam persidangan kedua ini juga PAS telah mengemukakan cadangan Perlembagaan Malaya untuk dijadikan garis asas bagi pembentukan sebuah negara yang merdeka.

Pada 21 Jun 1953, persidangan ketiga National Conference telah diadakan di Kuala Lumpur yang turut disertai oleh PAS untuk membincangkan secara khusus tentang kedudukan Majlis Mesyuarat Undangan Persekutuan. Persidangan ketiga ini telah memutuskan tiga resolusi penting tentang Majlis Undangan Persekutuan iaitu menambahkan bilangan ahli-ahli tidak rasmi dalam Majlis Undangan Persekutuan. Menurut Ramlah Adam, Dato’ Onn telah mencadangkan jumlah ahli tidak rasmi yang dilantik ditambah menjadi 90 orang . Kedua, diwujudkan jawatan-jawatan timbalan menteri dalam Sistem Ahli yang diamalkan bagi membolehkan kerja-kerja pentadbiran dijalankan dengan lebih lancar, selain membuka ruang yang lebih luas kepada penduduk Tanah Melayu terlibat dengan pentadbiran negara. Ketiga, dicadangkan supaya jumlah ahli-ahli yang mewakili negeri-negeri dalam Majlis Mesyuarat Undangan Persekutuan ditentukan mengikut jumlah penduduk yang telah mendapat kerakyatan .

Perlembagaan Tanah Melayu

Penglibatan PAS dalam National Conference telah berjaya membuahkan satu gagasan besar PAS tentang konsep negara yang diperjuangkan oleh parti Islam itu bagi mengisi kemerdekaan. Mesyuarat Jawatankuasa Agung PAS pada 26 Mei 1953 telah merangka garis-garis besar tentang bentuk negara Tanah Melayu pada masa akan datang melalui satu kerangka yang dinamakan sebagai ‘Perlembagaan Malaya’. Cadangan kasar perlembagaan ini dirangka untuk dikemukakan kepada National Conference sebagai satu konsep dan prinsip asas PAS dalam merundingkan kemerdekaan negara. Seperti yang dipertegaskan oleh Tuan Haji Ahmad Fuad, bahawa PAS tidak terikat dan boleh berkecuali daripada National Conference sekiranya keputusan National Conference bercanggah dengan prinsip-prinsip asas yang telah digariskan oleh PAS, maka Perlembagaan Malaya ini menjadi asas prinsip tersebut. Perlembagaan Malaya ini menjadi panduan dalam membuat keputusan-keputusan sepanjang penglibatan PAS bersama National Conference dan juga National Convention tajaan Umno-MCA.

Perlembagaan Malaya pada dasar mempunyai lima perkara utama iaitu nama perlembagaan, agama rasmi, bahasa rasmi, corak kerajaan dan kerakyatan . PAS telah memutuskan bahawa perlembagaan tersebut hendaklah dinamakan sebagai ‘Perlembagaan Persekutuan Semenanjung Tanah Melayu’ atau ‘The Constitution of the Federation of Malay Peninsula’. PAS menolak nama Malaya dimasukkan dalam nama perlembagaan kerana perkataan Malaya berbau kolonial, sedangkan perkataan Semenanjung Tanah Melayu adalah nama asal yang sesuai pada bunyi, makna dan isinya . Perkara kedua ialah tentang agama rasmi negara. PAS telah meletakkan Islam sebagai agama rasmi seluruh Persekutuan dan Islam menjadi dasar negara. Pentadbiran agama Islam hendaklah dipusatkan dengan diwujudkan satu kementerian khas bagi soal-soal agama Islam . Perkara ini sesuai dengan keyakinan dan tujuan PAS untuk menegakkan syariat Islam di negara ini .

Ketiga, bahasa rasmi bagi Persekutuan Semenanjung Tanah Melayu adalah Bahasa Melayu, manakala bahasa Inggeris menjadi bahasa kedua untuk tempoh sementara. Bahasa Melayu sebagai bahasa anak negeri dan telah diterima oleh rakyat sebagai bahasa pengantar, maka ia harus menjadi bahasa negara. Bahasa Inggeris pula menjadi bahasa kedua dalam tempoh tertentu bagi mengatasi beberapa kesulitan dalam tempoh peralihan . Perkara keempat ialah tentang corak kerajaan yang akan diamalkan di negara ini iaitu sebuah kerajaan bersekutu (federal) yang mengamalkan demokrasi, memiliki dewan perwakilan rakyat sebagai majlis tertinggi sekali dan menjalankan pentadbiran awam melalui penubuhan kementerian-kementerian. Semua anggota dewan perwakilan rakyat dan dewan mesyuarat negeri hendaklah dipilih dan dilantik oleh rakyat. Sebuah jemaah menteri (kabinet) yang bertanggungjawab kepada dewan perwakilan perlu didirikan untuk menjalankan pentadbiran awam .

Perkara terakhir ialah tentang kerakyatan negara ini. PAS telah bersetuju supaya kerakyatan negara ini berasaskan kerakyatan Persekutuan Tanah Melayu yang sedia ada. Ini bermakna asas kerakyatan yang diamalkan boleh dijalankan terus setelah negara baru dibentuk . Mengikut Undang-undang Kerakyatan Persekutuan Tanah Melayu 1948 (Pindaan 1952) yang dikuatkuasakan pada 15 September 1952 iaitu selepas didesak oleh bangsa-bangsa asing, rakyat Tanah Melayu adalah seperti berikut:

i. rakyat Raja-raja Melayu sebagai mana yang ditetapkan oleh undang-undang kerakyatan masing-masing;
ii. rakyat British apa juga bangsanya yang dilahirkan dalam Persekutuan dan salah seorang daripada ibu bapanya telah dilahirkan dalam Persekutuan;
iii. rakyat British yang apa juga bangsanya yang dilahirkan di mana juga, a) jika dia dilahirkan sebelum tarikh berkuatkuasanya undang-undang ini bapanya telah lahir di Pulau Pinang atau Melaka dan pada masa dia lahir bapanya telah tinggal dalam Persekutuan genap 15 tahun, b) jika dia dilahirkan pada atau selepas 12 September 1952, bapanya dilahirkan di Pulau Pinang atau Melaka dan mempunyai kerakyatan Persekutuan;
iv. rakyat British apa juga bangsa bapanya yang telah dilahirkan di mana juga jika masa dia dilahirkan itu bapanya rakyat Persekutuan;
v. mereka telah menjadi rakyat Persekutuan di bawah undang-undang Persekutuan Tanah Melayu dahulu daripada tarikh 15 September 1952; dan
vi. mereka yang telah mendapat sijil kerakyatan British di Pulau Pinang atau Melaka menurut Undang-undang British 1948 dan, a) telah tinggal di Melaka atau Pulau Pinang 10 tahun daripada 12 tahun sebelum memohon kerakyatan British, b) telah tinggal di negeri-negeri itu genap 12 tahun tidak putus-putus sebelum tarikh mereka memohon kerakyatan British tersebut, dan c) telah mengangkat sumpah kerakyatan di Pulau Pinang atau Melaka .

Bagi orang asing yang ingin memohon kerakyatan pula mesti memenuhi syarat-syarat berikut; i) mereka mesti rakyat British, ii) berumur 18 tahun ke atas, iii) telah tinggal dalam Persekutuan genap 10 tahun daripada 12 tahun sebelum permohonan, iv) telah tinggal dalam Persekutuan genap 12 tahun tidak putus-putus hingga tarikh permohonan, v) berkelakuan baik, vi) boleh bercakap Bahasa Melayu atau Inggeris, vii) membuat pengakuan tinggal tetap dalam Persekutuan, dan viii) mengangkat sumpah setia kepada Persekutuan . Ini bermakna PAS telah menerima kerakyatan pelbagai kaum yang ada di negara ini, dengan tidak meminggirkan mana-mana bangsa keturunan dalam soal hak kerakyatan. Tetapi PAS menolak kerakyatan berasaskan prinsip Jus Soli, iaitu kerakyatan berasaskan tempat kelahiran yang dicadangkan oleh Umno-MCA pada 1953 .

Secara umumnya, Perlembagaan Malaya yang diusulkan oleh PAS ini sangat jelas memperlihatkan keterbukaan PAS terhadap sistem pemerintahan moden dan juga kerakyatan pelbagai kaum. Di samping mempertahankan hak ketuanan Melayu terhadap Tanah Melayu dan peranan Bahasa Melayu sebagai bahasa negara, PAS mengakui kerakyatan bangsa asing yang ada di negara ini. Sistem demokrasi berparlimen, pilihan raya dan pentadbiran berkementerian juga diterima sebagai asas kepada pemerintahan negara. Yang paling penting, Perlembagaan Malaya telah meletakkan Islam sebagai agama rasmi yang mesti menjadi dasar negara. Ini selaras dengan penegasan hasrat PAS untuk menegakkan negara Islam pada hari penubuhannya oleh Tuan Haji Ahmad Fuad Hassan .

Mengapa PAS keluar National Conference?

Penubuhan National Conference secara tidak langsung memberikan persaingan yang kuat kepada Perikatan Umno-MCA dalam memperjuangkan kemerdekaan negara, khususnya tuntutan diadakan pilihan raya umum dengan segera. Walaupun PAS telah terlibat dengan National Conference, tetapi pengaruh Umno dalam Jawatankuasa Agung PAS sangat kuat sehingga wujud usaha untuk membawa PAS menyertai National Convention tajaan Umno-MCA. Apabila Umno-MCA mencadangkan penubuhan National Convention pada pertengahan 1953, mesyuarat Jawatankuasa Agung PAS pada 26 Julai 1953 telah bersetuju menyertai National Convention jika dijemput oleh Umno-MCA . PAS yang kemudiannya menerima jemputan daripada Umno-MCA untuk menyertai National Convention , telah hadir dalam persidangan pertama National Convention di Kuala Lumpur pada 23 Ogos 1953 .

Penglibatan PAS dalam kedua-dua gabungan politik ini menimbulkan perselisihan pendapat di kalangan ahli-ahli. Menurut Amaluddin Darus, kewujudan penyokong Dato’ Onn pimpinan Tuan Haji Ahmad Fuad dan penyokong Tunku Abdul Rahman pimpinan Tuan Haji Ahmad Badawi dalam PAS menjadi punca berbangkitnya isu sama ada PAS harus menyertai National Conference atau National Convention . Dalam Mesyuarat Agung PAS Kedua pada 26 Ogos 1953, PAS Cawangan Hilir Perak telah mempersoalkan perlantikan Tuan Haji Ahmad Fuad sebagai Ahli Jawatankuasa National Conference tanpa persetujuan Mesyuarat Agung PAS. PAS Cawangan Bukit Besar pula mempersoalkan keputusan PAS menyertai National Conference. PAS Hilir Perak juga mempertikaikan perlantikan Mohammad Hanif sebagai Ahli Jawatankuasa National Convention seperti yang dilaporkan oleh akhbar sedangkan mesyuarat Jawatankusa Agung PAS memutuskan tidak boleh menerima perlantikan dalam National Convention .

Untuk menyelesaikan persoalan-persoalan yang dibangkitkan oleh perwakilan tentang penglibatan PAS dalam kedua-dua pakatan politik ini, Mesyuarat Agung PAS telah bersetuju dengan usul PAS Cawangan Hilir Perak yang mencadangkan supaya semua penglibatan PAS dalam perkara-peraka besar terutama melibatkan politik negara dan rakyat hendaklah diputuskan oleh Mesyuarat Agung Khas PAS . Ekoran daripada keputusan Mesyuarat Agung PAS Kedua ini, Jawatankuasa Agung PAS dalam mesyuaratnya pada 11 September 1953 telah mengkaji Penyata National Conference dan menetapkan sikap PAS terhadap National Convention. Mesyuarat ini kemudiannya bersetuju supaya keputusan diserahkan kepada Mesyuarat Agung Khas PAS yang akan diadakan pada 26 September 1953 .

Pada 26 September 1953, Mesyuarat Agung Khas PAS yang dihadiri oleh 13 Cawangan PAS telah membincangkan pendirian PAS terhadap kedua-dua gabungan politik ini . Menurut Amaluddin Darus, Yang Dipertua Agung PAS, Tuan Haji Ahmad Fuad dalam ucapan pembukaannya telah memberikan penekanan tentang mengapa PAS perlu bersama National Conference . Utusan Melayu melaporkan Tuan Haji Ahmad Fuad sebagai berkata bahawa PAS tidak boleh berada dalam kedua-dua pakatan yang berbeza dan bercanggah pendirian. PAS juga memerlukan satu pakatan pelbagai kaum seperti National Conference untuk memperjuangkan kemerdekaan, dan PAS menyertai National Conference adalah berasaskan keputusan Jawatankuasa Agung PAS pada April 1953 berdasarkan Undang-undang Tubuh PAS yang membenarkan kerjasama dengan mana-mana pertubuhan yang tidak bercanggah dengan polisi PAS .

Pandangan Tuan Haji Ahmad Fuad telah disanggah oleh perwakilan daripada PAS Cawangan Pasir Mas, Ustaz Amaluddin Darus yang menegaskan bahawa tujuan asas PAS menyertai kedua-dua pakatan ini adalah untuk mencapai kemerdekaan, tetapi terdapat perbezaan perjuangan di antara kedua-duanya. National Conference yang diperalatkan oleh Sir Malcolm McDonald memperjuangkan ‘self government’ manakala National Convention memperjuangkan pilihan raya dan kemerdekaan segera. Sedangkan PAS dan rakyat memerlukan kemerdekaan segera seperti yang diperjuangkan oleh National Convention, kerana itu beliau mencadangkan supaya PAS menyokong National Convention tetapi tidak ikut serta dalam perhimpunan anjuran Tunku Abdul Rahman tersebut . Dua penyokong Tunku Abdul Rahman, Tuan Haji Ahmad Badawi dan Tuan Haji Ahmad Maliki sebaliknya meminda usul ini dengan mencadangkan supaya PAS menyokong dan menyertai National Convention. Kecuali beberapa Ahli Jawatankuasa Agung PAS serta PAS Cawangan Rembau dan Kuala Lumpur yang menyokong Tuan Haji Ahmad Fuad, semua ahli Mesyuarat Agung Khas PAS telah bersetuju dengan usul Pasir Mas yang dipinda oleh Tuan Haji Ahmad Badawi yang berbunyi,

“Bahawa majlis Mesyuarat Agung Khas yang bersidang pada hari ini mempersetujui PAS menyokong dan bekerjasama dengan Perhimpunan Kebangsaan (National Convention) anjuran Umno-MCA, tetapi tidak terikat sekiranya ada perkara-perkara yang tidak sesuai dengan PAS dan tidak setuju PAS menyokong kepada Persidangan Kebangsaan (National Conference) anjuran 16 orang terkemuka termasuk tujuh Menteri Besar” .

Dengan keputusan Masyuarat Agung Khas PAS ini, bererti penglibatan PAS dalam National Conference telah berakhir . Ini juga bermakna mulai 26 September 1953, PAS telah menarik diri daripada National Conference dan tidak lagi menganggotai Jawatankuasa Kerja National Conference . Walau bagaimanapun, menurut Amaluddin Darus, Tuan Haji Ahmad Fuad sebagai Ahli Jawatankuasa Kerja National Conference telah ke Kuala Lumpur selepas Mesyuarat Agung Khas itu untuk menyertai mesyuarat National Conference . Kedudukan Tuan Haji Ahmad Fuad sebagai Ahli Jawatankuasa Kerja National Conference dengan sedirinya bertukar sifat daripada mewakili PAS kepada mewakili dirinya sendiri .

Keputusan Mesyuarat Agung Khas ini telah memberikan kesan yang besar kepada PAS bukan sahaja terhadap penglibatan dalam National Conference dan National Convention, tetapi juga kepada kepemimpinan parti. Sebaik sahaja Mesyuarat Agung Khas PAS membuat keputusan menyokong National Convention, Yang Dipertua Agung PAS, Tuan Haji Ahmad Fuad telah meletakkan jawatan dan menarik diri daripada PAS kerana membantah keputusan tersebut . Menurut Amaluddin Darus, Tuan Haji Ahmad Fuad tidak dapat menerima keputusan ‘driver-driver tidak berlesen’ kerana beliau adalah ‘driver yang mempunyai lesen’ . Semasa menyampaikan ucapan penutup, Tuan Haji Ahmad Fuad telah menegaskan,

“… apa yang saya katakan dan apa yang saya telah bawa persatuan ini di [sic] masa-masa yang lampau adalah sebagai pelan dan pendapat saya yang saya berasa wajib bagi menyelamatkan persatuan ini, saya hanya dapat menyerahkan segenap tenaga dan ikhtiar usaha saya bagi menjalankan persatuan ini tatkala saya pandang dasar kerja itu sesuai dengan pendapat dan pelan saya, maka jika berlawanan tentu mustahil seseorang itu dapat menjalankannya, mustahil bagi saya dapat menjalankan bahtera persatuan ini jika pelan-pelannya itu berlawanan dengan pelan saya dan jalannya itu masih gelap bagi saya, yang demikian saya terpaksa meletakkan jawatan saya sebagai Yang Dipertua Agung PAS” .

Terdapat tiga sebab asas mengapa PAS membuat keputusan untuk berkecuali daripada National Conference iaitu kerana mempertahankan dasar Islam, memperjuangkan kemerdekaan segera dan tidak mahu diperalatkan oleh mana-mana pihak. Penegasan PAS terhadap dasar Islam ini dapat dilihat daripada ucapan wakil Pasir Mas, Ustaz Amaluddin Darus yang tidak mahu PAS terpengaruh dengan mana-mana pihak yang tidak berpegang kepada al-Quran dan Sunnah termasuk Umno dan IMP. Bagi wakil Pasir Mas itu, sebagai parti Islam, PAS tidak boleh diperalatkan oleh mana-mana pihak yang berbeza cita-cita perjuangannya . Mesyuarat Agung Khas PAS itu juga mahukan satu perjuangan untuk menegakkan kemerdekaan termasuk pilihan raya yang segera. Mereka tidak boleh berlengah dalam menuntut kemerdekaan. Oleh kerana National Convention mencadangkan supaya pilihan raya diadakan pada 1954 sebagai persediaan kemerdekaan, sedangkan National Conference mencadangkan pilihan raya pada 1956 sebagai persedian berkerajaan sendiri, maka PAS menolak National Conference.

PAS juga mengambil sikap menolak National Conference kerana tidak mahu diperalatkan oleh mana-mana pihak khususnya Sir Malcolm McDonald yang mengasaskan National Conference. Amaluddin Darus menyifatkan Malcolm McDonald sebagai ‘sedang memainkan jarum yang halus’ menerusi National Conference . PAS juga menolak kerjasama dengan National Convention pada asalnya kerana tidak mahu diperalatkan oleh Umno-MCA yang tidak berpegang kepada al-Quran dan Sunnah, selain turut pro penjajah. Bagi wakil Pasir Mas itu, membawa masuk PAS ke dalam National Convention samalah dengan membawa PAS menyertai National Conference. Tetapi PAS telah menerima cadangan Tuan Haji Ahmad Badawi setelah memasukkan pindaan ‘… tidak terikat sekiranya ada perkara-perkara yang tidak sesuai dengan PAS’.

Persidangan Pertubuhan-pertubuhan Melayu

Tindakan IMP menganjurkan National Conference pada April 1953 telah mencabar pengaruh Umno yang dipimpin oleh Tunku Abdul Rahman Putra. Umno mula mengambil beberapa langkah untuk menyaingi pengaruh IMP yang disokong oleh British. Sebagai satu langkah awal, Umno cuba menghimpunkan pertubuhan-pertubuhan Melayu seluruh negara untuk membincangkan soal tuntutan pilihan raya. Pada 14 Ogos 1953, Umno menganjurkan Persidangan Pertubuhan-pertubuhan Melayu di Johor Bahru dengan menjemput semua pertubuhan politik dan bukan politik orang Melayu termasuk PAS. PAS menyertai persidangan anjuran Umno ini untuk bersama-sama membentuk persepakatan pertubuhan-pertubuhan Melayu bagi menuntut pilihan raya diadakan pada 1954 sebagai persediaan kemerdekaan. PAS diwakili oleh Yang Dipertua Agung, Tuan Haji Ahmad Fuad Hassan dan Ahli Jawatankuasa Agungnya, Mohamed Hanif.

Persidangan yang disertai oleh Umno, PAS, Persatuan Melayu Semenanjung (PEMAS) (A), Persatuan Melayu Semenanjung (PEMAS) (B), Gabungan Persekutuan Pemuda Melayu Kelantan (GPPMK), Persekutuan Persetian Melayu Kelantan (PPMK), Kesatuan Melayu Singapura (KMS), Lembaga Kesatuan Melayu Johor (LKMJ), Kesatuan Melayu Johor (KMJ), Malay Graduate Association (MGA) ini sebenarnya gagal merumuskan sesuatu yang berkesan untuk politik Tanah Melayu kerana Umno sendiri tidak mendapat sokongan padu ketika itu ekoran perpecahan dengan Dato’ Onn . Akhirnya, persidangan ini sekadar menjadi medan untuk parti-parti politik termasuk PAS memberikan pandangan tentang keperluan dan cadangan tarikh pilihan raya tanpa sebarang resolusi dibuat. Ia boleh dikatakan percubaan awal Umno untuk menyaingi pengaruh IMP dan Dato’ Onn di kalangan orang Melayu. Bagi Umno sendiripun, persidangan ini hanya sekadar ‘pemanas badan’ untuk menguji pengaruhnya di kalangan orang setelah Tunku Abdul Rahman menyatakan cadangannya untuk menganjurkan National Convention pada 23 Ogos 1953.

National Convention

Setelah Umno menolak National Conference kerana tidak mahu pengaruh Dato’ Onn kembali berakar dalam parti itu, Umno berusaha untuk menyaingi National Conference dengan mencadangkan sebuah pertubuhan lain yang hampir serupa dengan pertubuhan itu. PAS menyambut baik cadangan yang dibuat oleh Umno kerana ia bertujuan untuk menuntut kemerdekaan negara. PAS juga menyatakan kesediannya untuk bekerjasama dengan pertubuhan baru ini jika ia memberi manfaat kepada usaha menghalau penjajah dari Tanah Melayu. Yang Dipertua Agung PAS membuat kenyataan tentang pendirian PAS terhadap cadangan Umno ini, “PAS akan bersedia menyertai di dalam badan tersebut (National Convention) selagi PAS berpendapat bahawa segala tindakan yang diambil itu akan berkesan bagi mencapai kemerdekaan Malaya dan berjaya bagi menegakkan sebuah negara demokrasi” . Sikap terbuka PAS ini jelas menggambarkan bahawa PAS sebagai sebuah parti baru bersedia untuk duduk semeja sama ada dengan kumpulan Dato’ Onn atau kumpulan Tunku Abdul Rahman dalam perjuangan kemerdekaan.

Atas kesedaran ini, pada 26 Jun 1953, PAS bersetuju untuk hadir dalam National Convention jika dijemput oleh Umno. Pada 23 Ogos 1953, PAS menyertai National Convention dengan diwakili oleh Tuan Haji Ahmad Fuad dan Mohamad Hanif . Perikatan Umno-MCA telah menjemput 13 pertubuhan menyertai National Convention iaitu Pan Malayan Labour Party (PMLP), MIC, Malayan Indian Association (MIA), Federation of Indian Organisations (FIO), Malayan Indian Born Association (MCBA), Straits Chinese British Association (SCBA), Eurasian Association of Malaya, Persatuan Melayu Semenanjung (PMS), IMP, PAS, Malayan Association (MI), Ceylonese Federation (CF) dan Sinhanes Association. Tetapi hanya Umno, MCA, PMS, PAS, Persetian Melaku Kelantan (PMK), PMLP dan Selangor Rent Payers’ Association (SRCA) yang hadir dengan dipengarusikan oleh Tunku Abdul Rahman . Dalam persidangan pada 23 Ogos 1953, Mohamad Hanif dilantik sebagai Ahli Jawatankuasa National Convention tetapi beliau menolak perlantikan ini kerana PAS memutuskan wakilnya “tidak boleh menerima sebarang lantikan” dalam National Convention.

Tujuan National Conventioan ialah memperjuangkan pilihan raya segera ke arah membentuk kerajaan sendiri dan mencapai kemerdekaan. National Convention kemudian memutuskan satu perisytiharan bahawa “Kami wakil-wakil pertubuhan siasah yang demokratik di Tanah Melayu, dengan ini mengisytiharkan bahawa kami akan berusaha bagi mencapai dengan perlembagaan dan damai sebuah negara merdeka lagi berdaulat di dalam lingkungan British Komanwel iaitu mengandungi semua negeri Melayu dan Settlements yang pada mana ini terkenal sebagai Persekutuan Tanah Melayu. Sebagai langkah untuk mencapai tujuan tersebut maka kami dengan ini menuntut supaya diadakan pilihan raya Majlis Mesyuarat Undangan Persekutuan Tanah melayu dalam tahun 1954” . Tentang pemilihan tahun 1954 ini (National Conference memilih 1956), Setiausaha National Conference, T.H Tan menjelaskan, “We dicided on 1954 as a target-date (for election) because, by 31 January of that year, the life of the existing Federal Legislative Council would end and with it the life of the new Council would begin. The moment was therefore opportune to seek the election of new members on democratic lines” .

Sebuah Jawatankuasa Khas National Convention untuk merundingkan tentang pilihan raya ditubuhkan. Jawatankuasa ini telah menggariskan beberapa cadangan asas untuk pilihan raya yang dicadang selewat-lewatnya pada November 1954. Selain perisytiharan yang menepati dasar-dasar PAS tentang kemerdekaan ini, beberapa perkara lain turut dipersetujukan. Antara perkara utama yang dipersetujukan oleh PAS dalam National Convention ialah:

i. menuntut kemerdekaan secara berperlembagaan meliputi semua negeri Melayu termasuk negeri-negeri Selat
ii. menuntut satu pilihan raya federal yang segera diadakan pada 1954 oleh British sebagai satu persiapan untuk berkerajaan sendiri dan mencapai kemerdekaan
iii. dasar kerajaan Persekutuan Tanah Melayu merdeka antaranya, i. Mendirikan, menaungi dan mempertahankan dasar-dasar kerajaan sendiri yang bercorak demokrasi dan bertanggungjawab; ii. Mempertahankan kedudukan raja-raja Melayu sebagai ketua-ketua negara yang berperlembagaan; iii. Mendiri, menaungi dan mempertahankan kebebasan beragama, kebebasan berfikir, kebebasan menyatakan fikiran dan kebebasan berhimpun dan berpersatuan; dan iv. Menimbang, menyesuaikan dan mendamaikan tuntutan-tuntuan yang bertelingkah daripada kaum-kaum dan puak-puak serta memelihara hak-hak minoriti.

Penyertaan PAS dalam National Convention dan National Conference serentak ini telah menimbulkan persoalan di kalangan ahli-ahli PAS sehingga mereka mendesak diadakan satu Mesyuarat Agung Khas bagi memutuskan pendirian PAS. Jawatankuasa Kerja Agung PAS kemudian bersetuju mengadakan Mesyuarat Agung Khas di Tanah Liat pada 26 September 1953. Mesyuarat ini kemudiannya memutuskan supaya PAS menyertai National Convention tajaan Umno-MCA sehingga menyebabkan Yang Dipertua Agungnya meletakkan jawatan. Selepas itu, kepemimpinan PAS diambil alih oleh Dr Haji Abbas Alias sebagai pemangku. Dr Haji Abbas Alias sebagai bekas tahanan politik British pada 1940 mempunyai sikap yang tegas terhadap hak ketuanan Melayu terutama soal kerakyatan jus soli. PAS menerima jemputan untuk mesyuarat National Convention kedua pada 11 Oktober 1953 dan PAS pada 8 Oktober 1953 telah memutuskan empat perkara tambahan kepada Perlembagaan Malaya (yang diputuskan pada 26 Mei 1953) untuk dikemukakan ke dalam National Convention iaitu:

i. hak mengundi hanya untuk rakyat Raja-raja Melayu dan rakyat Persekutuan sahaja dengan menolak hak mengundi berasaskan jus soli
ii. penambahan ahli Majlis Undang Persekutuan yang mewakili padi, hidupan (haiwan) dan tanaman selain getah dan padi, serta mengurangkan wakil lombong dan getah. Dalam kata lain padi adalah wakil ekonomi Melayu, lombong (Cina) dan getah (Eropah).
iii. Pengerusi Suruhanjaya Pilihan raya hendaklah dari luar Tanah Melayu dan tidak berkepentingan
iv. Bahasa rasmi Majlis Undang Persekutuan hendaklah bahasa Melayu. Bahasa Inggeris sebagai bahasa kedua untuk sementara waktu.

Walau bagaimanapun, dalam persidangan pada 11 Oktober 1953 itu, cadangan PAS tentang tegahan hak mengundi mengikut jus soli telah ditolak oleh National Convention. T.H Tan menjelaskan “every democratic government recognizes the principles of jus soli, which confers citizenship rights on those born in the country” . PAS sebaliknya mempunyai pendirian bahawa jus soli adalah “suatu dasar yang merugikan perjuangan kita (orang Melayu Islam) di Tanah Melayu ini” . Turut ditolak ialah cadangan PAS untuk menambahkan wakil sektor ekonomi Melayu iaitu padi, ternakan dan tanaman dan mengurangkan wakil ekonomi Cina (lombong) dan Eropah (ladang getah). Kecuali wakil PAS dan dua wakil PMS sahaja yang menyokong, kesemua 28 lagi wakil pelbagai pertubuhan termasuk Umno menolak cadangan PAS untuk meningkatkan pengaruh ekonomi Melayu. Kerana sikap National Convention yang dilihat merugikan umat Melayu Islam, PAS memutuskan untuk menarik diri daripada National Convention. Jawatankuasa Kerja Agung PAS mengambil keputusan untuk tidak lagi menyertai National Convention pada 25 Disember 1953 kerana bertegas dengan cadangannya . Dalam Mesyuarat Agung PAS Ketiga pada 12-14 Ogos 1954, PAS membuat keputusan rasmi menarik diri daripada National Convention tetapi masih bersedia “menyokong mana-mana pertubuhan untuk kemerdekaan Malaya” .

Rombongan Pilihanraya Ke London 1954

Jawatankuasa Khas National Convention tentang pilihan raya yang ditubuhkan pada 23 Ogos 1953 dan turut disertai oleh PAS telah merumuskan beberapa cadangan tentang pilihan raya. Antara cadangan penting dibuat dan disetujui oleh PAS ialah pertama, “pilihan raya kebangsaan mesti diadakan dalam Persekutuan Tanah Melayu dan sekurang-kurangnya dua pertiga daripada Ahli Majlis Mesyuarat Undangan Federal yang ditubuhkan menerusi pilihan raya itu hendaklah daripada ahli-ahli yang dipilih”; kedua, “pegawai kerajaan mesti jangan dilarang masuk bertanding dalam pilihan raya ini”; ketiga, “pilihan raya hendaklahlah menggunakan cara undi berdasarkan suara yang terbanyak …”; dan keempat, “pilihan raya Federal mesti diadakan selewat-lewatnya dalam bulan November 1954” . PAS menolak cadangan jawatankuasa ini berkaitan hak mengundi untuk rakyat berasaskan jus soli seperti orang yang tinggal lebih lima tahun di Tanah Melayu dan rakyat British yang lahir di Singapura yang telah lima tahun tinggal di Tanah Melayu. Pendirian PAS ini telah ditegaskan dalam National Convention pada 11 Oktober 1953.

Pada 1 April 1954, Tunku Abdul Rahman dan TH Tan telah mewakili National Convention ke Pejabat Tanah Jajahan di London untuk berbincang tentang pilihan raya. Sebenarnya, persetujuan untuk mengadakan pilihan raya telah dibuat pada 6 Mei 1953 apabila British dan Raja-raja Melayu bersetuju untuk menggubal undang-undang tentang pilihan raya. Kemudian pada 15 Julai 1953, Sir McGelivery mengumumkan penubuhan Jawatankuasa Menyiasat soal pilihan raya. Jawatankuasa ini kemudian mengemukakan syor kepada Majlis Mesyuarat Undangan Persekutuan pada 23 Jun 1954. Tunku Abdul Rahman mewakili National Convention mendesak supaya pilihan raya diadakan pada 1954, tetapi dipersetujui supaya tidak ada tarikh yang tetap bagi mengadakan pilihan raya ini. British bersetuju pilihan raya diadakan pada 15 Jun 1955 dengan 52 orang ahli dipilih. Walaupun PAS menolak beberapa aspek yang dicadangkan oleh jawatankuasa khas tersebut, tetapi PAS menyokong kuat cadangan yang dibawa oleh rombongan Tunku Abdul Rahman untuk menuntut pilihan raya sebagai persediaan kemerdekaan, dan PAS disenaraikan sebagai salah satu parti yang menyokong cadangan pilihan raya ini.

Oleh : MOHD FADLI GHANI
Pengarah Arkib dan Perpustakaan Yusof Rawa

“Kemerdekaan bangsa dan nusa sepenuhnya belum lagi bererti tercapainya cita-cita PAS dan belumlah dihitungkan telah merdeka dengan sepenuhnya, melainkan setelah berjalan hukum-hukum Islam pada seseorang, masyarakat dan negara barulah tercapai kemerdekaan yang dicita-citakan oleh PAS” .

Penubuhan PAS yang berlaku pada 23 Ogos 1951 di dalam persidangan ulamak yang dianjurkan oleh Umno bukanlah suatu yang aneh. Pertama, kerana para ulamak yang sekian lama berjuang untuk menegakkan kemerdekaan terpaksa memasuki Bahagian Agama Umno sebagai satu-satunya wasilah untuk mereka bergerak selepas lumpuhnya Hizbul Muslimin pada Julai 1948. Kedua, para ulamak telah lama memperkatakan keperluan mereka mempunyai organisasi sendiri yang bebas daripada pengaruh mana-mana pihak termasuk Umno dan hal ini diluahkan oleh Haji Ahmad Fuad melalui tulisannya, “Ulama belum bersatu dan tidak punya persatuan” . Ketiga, Umno sendiri sengaja membenarkan ulamak menubuhkan persatuan yang menjadi sayap Umno sebagai salah satu strategi politiknya, khususnya untuk menarik sokongan orang Melayu kepada Umno. Maka para ulamak yang mempunyai kesedaran terhadap perjuangan kemerdekaan ini telah menggunakan peluang yang dibuka oleh Umno untuk membolehkan mereka menubuhkan persatuan mereka sendiri. Benar kata Almarhum Ustaz Fadzil Mohd Noor, “PAS tidak ditubuhkan oleh Umno, tetapi oleh ahli PAS yang berada dalam Umno!”.

Tujuan penubuhan PAS ketika ia ditubuhkan langsung tidak menyebut soal merdeka. PAS menggariskan empat tujuannya iaitu, i) mewujudkan satu perikatan persaudaraan Islam untuk membentuk suatu tenaga bersama bagi menyelenggarakan segala tuntuan-tuntutan agama Islam dan siasah yang berdasarkan demokrasi, ii) menumpukan segala ikhtiar dan tenaga bagi menyatukan perlembagaan pentadbiran agama seluruh Malaya, iii) memelihara dan mempertahankan hak-hak kepentingan dan kehormatan agama dan umat Islam, dan iv) bekerjasama dengan pertubuhan-pertubuhan siasah yang lain di dalam negeri ini yang dasar dan tujuannya tidak berlawanan dengan ajaran-ajaran agama Islam di dalam mencapai demokrasi, keadilan masyarakat dan peri kemanusiaan . Kerana itu, para pengkaji membuat kesimpulan PAS bukanlah sebuah parti politik asalnya, tetapi hanyalah sayap ulamak Umno iaitu sebuah pertubuhan kebajikan Islam.

Walaupun persoalan menuntut kemerdekaan tidak disebut dalam tujuan PAS, bukan bermakna para ulamak yang bergerak dalam PAS tidak mempunyai cita-cita kemerdekaan, bahkan mereka lebih sedar tentang keperluan kemerdekaan tersebut. Para ulamak sengaja meniadakan perkataan ‘merdeka’ itu kerana Umno sendiri ketika itu masih menolak merdeka. Umno semenjak ditubuhkan pada 1946 tidak pernah membicarakan soal merdeka, sebaliknya Dato’ Onn Jaafar sebagai Ahli Dalam Negeri dalam kabinet Sistem Ahli amat menjaga hubungan Umno dengan British. Menurut Tan Sri A Samad Idris, Pemuda Umno Kuala Pilah yang dipengaruhi oleh PKMM telah mengusulkan supaya slogan “Hidup Melayu” ditukar kepada “Merdeka” dalam persidangan Pemuda Umno pada 1951. Walaupun ia diterima oleh Pemuda Umno, tetapi ditolak oleh Dato’ Onn kerana tidak mahu hubungan Umno dengan British terjejas . Oleh kerana PAS ditubuhkan oleh persidangan ulamak anjuran Umno, berkebetulan pula Haji Ahmad Fuad adalah ‘orang kuat’ Dato’ Onn, maka persoalan kemerdekaan sengaja tidak dibangkitkan dalam menggariskan tujuan penubuhan PAS.

Adakah ini bermakna PAS ditubuhkan tanpa matlamat merdeka atau apa muslihat sebenar ulamak di sebalik penubuhan PAS? Menurut Ustaz Othman Hamzah, salah seorang bekas pemimpin Hizbul Muslimin yang juga pengasas PAS, PAS mempunyai tujuan tersirat ketika ia ditubuhkan. Pertama, kerana para ulamak amat bimbang dan kecewa dengan tindakan-tindakan Umno yang menjalankan aktiviti haram seperti judi, fun fair dan kaberet. Ulamak yang bersidang di Pokok Sena, Seberang Perai pada awal Ogos 1951 memutuskan bahawa loteri anjuran Umno adalah judi dan haram di sisi Islam. Penubuhan persatuan ulamak diharap dapat membendung kegiatan haram ini. Kedua, para ulamak mempunyai pendirian sekiranya pemimpin Umno terus menolak usaha kemerdekaan dan masih bersekongkol dengan British termasuk menganut faham kebangsaan yang terkeluar daripada Islam, maka persatuan ulamak ini akan berpisah daripada Umno untuk memperjuangkan sendiri soal kemerdekaan berdasarkan al-Quran dan Sunnah . Ini menunjukkan bahawa para ulamak mempunyai sikap yang berbeza dengan Dato’ Onn dan Umno dalam soal kemerdekaan dan mereka bersedia memisahkan diri daripada Umno jika Umno tidak memperjuangkan kemerdekaan menurut al-Quran dan Sunnah ini.

Salah seorang ulamak yang menjadi pemimpin tertinggi Umno, Ustaz Ahmad Maliki pernah menerangkan kepada Ustaz Othman Hamzah tentang tujuan sulit di sebalik penubuhan PAS iaitu “sebagai satu pertubuhan kebajikan yang bersatu dalam pertubuhan itu daripada ulamak-ulamak dan orang-orang Islam rakyat Persekutuan berkedudukan di bawah Umno diharap dapat menasihat dan menekan pucuk pimpinan Umno atau sekurang-kurangnya mengurangkan keleluasaan Umno daripada melakukan amal usahanya yang melanggar batas-batas hukum syarak serta adab susila Islam seumpama menganjurkan loteri, mengadakan fun fair dan sebagainya yang mengotorkan Islam” dan tujuan tersirat yang kedua “sebagai badan persediaan bagi gerakan menuntut kemerdekaan jika takdirnya Umno pula diharamkan oleh penjajah Inggeris seperti yang dihadapi oleh PKMM dan Hizbul Muslimin yang berjuang menuntut kemerdekaan…” . Daripada penjelasan Ustaz Ahmad Maliki ini menampakkan bahawa ulamak mempunyai kebimbangan jika Pemuda Umno yang mula bercakap soal merdeka pada 1951 akan menerima nasib seperti parti yang lain, dan ulamak menubuhkan PAS sebagai satu persediaan menghadapi keadaan ini.

Seorang lagi tokoh Hizbul Muslimin yang aktif dalam Bahagian Agama Umno dan menjadi pengasas PAS, Haji Sulaiman Palestin pernah mendedahkan tujuan sebenar PAS ditubuhkan. Menurut Subky Latiff yang diberitahu oleh Haji Sulaiman Palestin bahawa PAS ditubuhkan dengan persetujuan Umno kerana bimbang pihak British menggunakan ulamak-ulamak kerajaan untuk mengeluarkan fatwa mengatakan perjuangan kemerdekaan dan anti British adalah bertentangan dengan Islam kerana British adalah “ulil amri” . Umno memerlukan satu badan ulamak yang kuat dan berpengaruh seperti PAS untuk menjawab fatwa itu jika ia berlaku. Hal ini tidak mustahil kerana di India, tokoh-tokoh agama dipergunakan oleh British bagi menyebarkan dakyah bahawa British Raj (pemerintah British di India) adalah Khalifatullah dan ulil amri yang mesti ditaati oleh umat Islam India. Persatuan ulamak India, Jamaat-i-Ulamak Hind telah berperanan menjawab dan menolak fatwa-fatwa sesat ini, sekaligus merangsang umat Islam di India bangkit menuntut kemerdekaan. Sekali lagi dalam soal ini memperlihatkan bahawa PAS mempunyai matlamat kemerdekaan yang amat jelas dan PAS dijadikan sebagai persediaan untuk menghadapi kemungkinan fatwa-fatwa ulamak kerajaan yang menyekat perjuangan kemerdekaan.

Ternyata sentimen merdeka yang membara di kalangan ulamak dalam PAS tidak dapat dibendung apabila Mesyuarat Agung PAS yang pertama pada 3 Januari 1953 memasukkan “Merdeka” sebagai cogan kata PAS, sebelum “Merdeka” dijadikan seruan PAS pada 1954 apabila “Allahu Akbar” dijadikan cogan kata. Setelah PAS memisah dirinya daripada pengaruh Umno pada 1954, PAS telah meletakkan dalam Undang-undang Tubuhnya tentang tujuan PAS untuk memperjuangkan kemerdekaan. Pindaan Perlembagaan PAS pada 12-14 Ogos 1954 memasukkan matlamat PAS untuk “menjalankan ikhtiar dan langkah dengan tujuan menegakkan kemerdekaan negara dan umat Islam” di samping “memperjuangkan cita-cita Islam di dalam masyarakat dan urusan pemerintahan negara” . Selepas Tanah Melayu mencapai kemerdekaan pada 1957, PAS meminda perlembagaannya dengan memasukkan tujuan PAS antara lain untuk “mengawal, mempertahankan dan memperkukuh kemerdekaan negara” . Kemudian penegasan ini diperkemaskan pada 1971 dengan meletakkan “mendukung dan mempertahankan kemerdekaan dan kedaulatan negara ” sebagai salah satu tujuan perjuangan PAS. Daripada perkembangan ini dapat diungkapkan bahawa PAS semenjak ia ditubuhkan pada 23 Ogos 1951 hingga hari ini bukan sahaja mempunyai matlamat untuk menegakkan kemerdekaan, bahkan berjuang untuk mempertahankan kemerdekaan ini.

Satu persoalan besar yang dibangkitkan oleh PAS dalam memahami makna kemerdekaan pada sudut pandangan PAS ialah kemerdekaan mesti diisi dengan Islam. PAS membuat pendirian bahawa Islam mesti menjadi asas perjuangan kemerdekaan, segala rundingan kemerdekaan mesti meletakkan Islam sebagai landasan pembinaan negara baru ini dan kemerdekaan tanpa perlaksanaan al-Quran dan Sunnah umpama merdeka separuh masak atau tidak merdeka penuh. PAS menyifatkan kemerdekaan berasaskan Perlembagaan Reid adalah “berlawanan dengan dasar-dasar isu perjuangan kita (PAS)” . Kerana itu PAS mendesak Suruhanjaya Reid supaya meletakkan Islam sebagai agama rasmi Tanah Melayu. “On of the implication of the constitutional recognition of the Malay culture and the Malay education is that Islam should be the official religion in this country” . Kata Dr Burhanuddin, “… belumlah dihitungkan telah merdeka dengan sepenuhnya, melainkan setelah berjalan hukum-hukum Islam pada seseorang, masyarakat dan negara barulah tercapai kemerdekaan yang dicita-citakan oleh PAS” . Mesyuarat Agung PAS Keenam pada 24-25 Ogos 1957, iaitu enam hari sebelum merdeka membuat pendirian,

“… maka Persidangan ini setelah mempelajari dan meneliti, nyatalah bahawa nilai merdeka 31 Ogos ini masih kosong daripada cita-cita perjuangan PAS. Maka Persidangan ini sebulat suara berazam dan berikrar akan berjuang terus bagi mengisi kemerdekaan …” .

Oleh : MOHD FADLI GHANI
Pengarah Arkib dan Perpustakaan Yusof Rawa

Para sarjana yang mengkaji tentang PAS kebanyakkannya mengatakan asal mula atau origin perjuangan PAS ialah kemunculan gerakan reformis Islam yang ditandai oleh penerbitan al-Imam pada 1906. Tulisan ini tidak bertujuan untuk menolak pandangan para sarjana terdahulu, tetapi cuba untuk melihat lebih jauh kepada asal mula perjuangan ulamak yang akhirnya melahirkan PAS sebagai satu najitah perjuangan yang lebih tersusun dan jelas matlamatnya. PAS bukanlah satu organisasi atau parti yang muncul secara tiba-tiba atau parti reaktif seperti Umno, tetapi merupakan lanjutan kepada kesedaran para ulamak untuk mempertahankan kemerdekaan negara semenjak 450 dahulu. Ulamak yang memahami tabiat perjuangan Islam telah awal-awal lagi bangkit untuk menyekat gerakan penjajah di mana-mana sahaja.

Di Tanah Melayu, perjuangan para ulamak itu bermula semenjak usaha mempertahankan Melaka kemudian berterusan hingga Melaka jatuh ke tangan Belanda pada 1641. Tetapi hal ini tidak dirakamkan secara meluas dan objektif dalam catatan sejarah negara. Dan perjuangan ulamak Pattani selama lebih 300 tahun dalam mempertahankan kemerdekaan negara juga disembunyi begitu sahaja. Sepatutnya perjuangan para ulamak ini diangkat oleh sejarah negara sebagai satu perjuangan dalam mempertahankan kemerdekaan negara. Selepas gagal mempertahankan Pattani dalam Musuh Pattani pada 1830-an, para ulamak Pattani telah berhijrah ke Kelantan, Terengganu, Kedah dan Mekah. Selepas itu, negeri-negeri Kelantan, Kedah dan Terengganu menjadi pusat pengajian Islam, selain Mekah. Sheikh Ahmad al-Fathani, ulamak Melayu terkenal di Mekah kemudian mempelopori gerakan kemerdekaan secara tersusun melibatkan gerakan media, percetakan, pendidikan dan organisasi, sehingga orang Melayu mulai bangkit pada awal abad ke-20. Jika diteliti, tokoh-tokoh yang bergiat dalam politik dan pendidikan di Nusantara pada awal 1920-an, hampir semuanya mempunyai hubungan dengan Sheikh Ahmad al-Fathani .

Jika diamati pergerakan para ulamak dalam mempertahankan kemerdekaan bumi Melayu, khususnya seluruh Nusantara ini, kita akan dapati bahawa keseluruhan perjuangan menentang penjajah adalah dipimpin oleh ulamak. Pengeran Diponegoro yang terkenal dalam sejarah Indonesia telah melancarkan jihad ke atas Belanda di Jawa pada 1825 hingga 1830 dengan dorongan dan dukungan ulamak seperti Kiyai Mojo, Kiyai Kasan Basri, Kiyai Ghazali dan lain-lain. Di Banjarmasin, penglibatan para ulamak seperti Haji Buyasin, Haji Mahmud, Haji Muhammad Asrip, Haji Muhamad Khalid, Haji Muhamad Yusof, Haji Muhamad Nafis dan Haji Jala yang melancarkan jihad ke atas Belanda antara 1859 hingga 1863. Keadaan yang sama juga berlaku di Banten apabila Maulana Judah dan Kiyai Dukuh mempengaruhi Sultan Banten melancarkan jihad ke atas orang-orang Hindu di Pajajaran dan Palembang. Sebelum itu, Kiyai Embun pernah merangsang jihad ke atas Belanda di Banten antara 1683-1706. Pemberontakan petani ke atas Belanda di Cilegon pada 1888 juga hasil kegiatan ulamak seperti Kiyai Abdul Karim yang memimpin Tarekat Qadariyah melakukan penentangan. Pendukung Tarekat Samaniah pula melakukan jihad ke atas Belanda di Palembang pada 1811-1822.

Yang disebut di atas hanya sebahagian kecil kebangkitan jihad ke atas penjajah di Indonesia yang tidak popular. Pemberontakan yang terkenal seperti Perang Paderi pimpinan Imam Bonjol di Minangkabau, gerakan Sheikh Yusof Tajul Khalwati di Makasar, Wali Songo di Jawa dan Teuku Cik di Tiro di Acheh telah banyak diperkatakan orang. Di tempat-tempat lain seperti Kemboja yang terkenal dengan jihad pimpinan ulamak seperti Pa Rome dan Katip Sumat (Khatib Abdul Samad) ke atas penjajahan orang Vietnam serta gerakan Raja Sulu yang juga seorang ulamak, Sultan Azimuddin juga melancarkan jihad ke atas Sepanyol pada 1760-an untuk menyekat Kristianisasi. Perjuangan para ulamak juga dikesan berlaku di Manguindanao, Mataram, Pasai, Gowa, Pattani dan lain-lain yang berdepan dengan penjajah seperti Sepanyol, Portugis, Belanda, Vietnam dan juga Siam. Selain menggunakan hikayat-hikayat seperti Hikayat Amir Hamzah dan Hikayat Ali Hanafiah untuk merangsang jihah ke atas penjajah, gerakan jihad fi sabilillah juga menggunakan syair seperti Syair Perang Sabil di Acheh, Syair Jayabaya di Mataram, Syair Perang Siak di Siak dan sebagainya. Bahkan ulamak di Mindanao memperkenalkan konsep ‘Juramentado’ iaitu satu fahaman sanggup mati kerana menentang orang ‘kafil’ (kafir).

Daripada gerakan jihad yang dilancarkan oleh para ulamak di seluruh Nusantara, khasnya di Tanah Melayu semenjak kejatuhan Melaka pada 1511 hinggalah kepada jatuhnya Pattani ke tangan Siam 1832, dapat disimpulkan bahawa penglibatan para ulamak dalam perjuangan mempertahan dan menuntut kemerdekaan mendahului perjuangan yang ditaja oleh golongan-golongan lain. Setidak-tidaknya dapat disimpulkan bahawa perjuangan kemerdekaan para ulamak mempunyai beberapa ciri antaranya, i) ulamaklah yang terawal mempelopori perjuangan kemerdekaan; ii) para ulamak tidak pernah mempertimbangkan soal kebangsaan dan kenegerian dalam perjuangan kemerdekaan seperti mana Sheikh Mas’ud al-Banjari dari Banjarmasin, Sheikh Daud al-Fathani dari Pattani dan Sheikh Abdul Samad al-Falembani dari Palembang berjihad mempertahankan Kedah daripada serangan Siam pada 1832; iii) para ulamak tidak hanya bercakap atau menulis sahaja tentang kewajipan berjihad, sebaliknya mereka sendiri turun ke medan jihad dan sebahagian daripada mereka telah syahid; dan iv) para pemerintah dan sultan Melayu sama ada berdiri sebagai ulamak atau mendengar nasihat ulamak dalam mempertahankan kemerdekaan tanah air.

Kesan daripada perjuangan yang berusia ratusan tahun ini, selepas kekalahan Pattani pada 1832, para ulamak mulai berhijrah ke Mekah dan menyusun strategi baru dalam perjuangan kemerdekaan. Seorang tokoh ulamak yang paling menonjol dalam usaha memerdekakan Tanah Melayu ialah Sheikh Ahmad al-Fathani. Beliau telah mengkader ulamak-ulamak Melayu untuk menjadi jentera penggerakan perjuangan membebaskan tanah air. Penglibatan murid-murid beliau dalam dunia pendidikan sama ada di pondok atau madrasah, percetakan, penerbitan majalah, dakwah dan jihad bersenjata ke atas penjajah cukup luas pada akhir 1890-an dan awal 1900. Daripada usaha Sheikh Ahmad al-Fathani mengkaderkan Sheikh Tahir Jalaluddin, Sheikh Abbas Taha dan Syed Sheikh al-Hadi telah melahirkan majalah al-Imam yang terkenal itu pada 1906 – tahun yang dipersetujui semua sarjana sebagai bermulanya nasionalisme Melayu. Selain gerakan ulama melalui media, pendidikan dan penulisan, gerakan yang lebih berkesan dan mempunyai hubungan langsung dengan PAS ialah usaha Sheikh Ahmad al-Fathani menubuhkan Jam’iyah al-Fathaniyah di Mekah pada 1873 yang menjadi persatuan pertama orang Melayu yang dianggotai oleh ulamak-ulamak dan pelajar Melayu di Mekah. Seorang murid Sheikh Ahmad al-Fathani, Raja Ali Kelana Riau telah menubuhkan persatuan yang serupa iaitu Jam’iyah Rusyidiyah di Pulau Penyengat, Riau pada 1880 dengan Syed Sheikh al-Hadi sebagai setiausaha.

Pada 1900, Jam’iyah al-Khairiyah ditubuhkan di Riau mengambil contoh Jam’iyah Rusyidiyah. Jam’iyah Khairiyah mempunyai pengaruh yang kuat sehingga sebuah Jam’iyah Khairiyah ditubuhkan di Jakarta pada 1905. Dahm (1988) mengatakan Jam’iyah Khairiyah inilah yang menjadi asas kepada penubuhan Sarekat Dagang Islam (kemudian Sarekat Islam) pada 1909. Sarekat Islam merupakan parti politik Islam yang pertama dan paling berpengaruh di Indonesia. Pada 1920, Sarekat Islam membuka cawangan di Johor di bawah pimpinan Haji Ibrahim Sidin, diikuti oleh cawangan Beserah pada 1921 yang dikatakan bergerak di bawah pengaruh Tuan Guru Haji Abdul Rahman Limbong. Cawangan Beserah yang mempunyai 800 ahli lumpuh selepas berakhirnya pemberontakan tani di Terengganu pada 1928. Di Indonesia, Sarekat Islam juga menjadi asas kepada tertubuhnya beberapa organisasi Islam seperti Muhammadiyah dan Nahdatul Ulamak yang kemudiannya menubuhkan Majlis A’la Islam Indonesia sebelum bertukar menjadi Majlis Syura Muslimin (Masyumi) pada 1945.

Menurut Wan Mohd Saghir, Jami’yat Khairiyah di Riau juga telah mempengaruhi penubuhan Jam’iyatul Khairiyah fi Thalabah al-Azhariyah al-Jawiyah di Mesir pada 1923. Tokoh utama Jam’iyatul Khairiyah Mesir ini ialah Kiyai Haji Hashim Asy’ari yang juga murid kepada Sheikh Ahmad al-Fathani. Kiyai Hashim kemudian mengasaskan Nahdatul Ulamak pada 31 Januari 1926. Pada 1932, tokoh pemimpin Jam’iyatul Khairiyah Mesir ialah Sheikh Abu Bakar al-Asa’ary dan Abdul Kahar Muzakkir (Profesor). Sheikh Abu Bakar kemudian terkenal sebagai pemimpin reformis di Malaysia, manakala Profesor Abdul Kahar Muzakkir pula menjadi pemimpin utama Muhammadiyah. Seperti juga Kiyai Hashim Asy’ari yang berguru dengan Sheikh Ahmad al-Fathani, seorang lagi tokoh penting iaitu Kiyai Ahmad Dahlan yang juga belajar di Mekah, mungkin murid Sheikh Ahmad al-Fathani telah menubuhkan Persyarikatan Muhammadiyah pada 18 November 1912 setelah terpengaruh dengan gerakan pembaharuan Islam di Mekah dan Mesir. Turut berada di Mekah pada awal abad ke-20 ialah Kiyai Agus Salim yang menjadi pemimpin Sarekat Islam pada 1915 menggantikan Omar Said Tjokroaminoto. Seorang lagi murid Sheikh Ahmad yang turut menubuhkan persatuan Islam ialah Kiyai Sulaiman Rasuli yang mengasaskan Persatuan Tarbiyah Islamiyah (Perti) di Indonesia.

Di Tanah Melayu, murid Sheikh Ahmad al-Fathani yang terkenal, Tok Kenali bersama Dato’ Paduka Perdana Menteri Nik Mahmud Nik Ismail telah menubuhkan Majlis Agama Islam dan Adat Istiadat Melayu Kelantan (MAIK) pada 1915. Badan ini kemudian menyatukan ulamak-ulamak dan berperanan besar melahirkan generasi pejuang melalui Sekolah MAIK (sekarang Maahad Muhammadi). Tok Kenali juga turut menubuhkan Jam’iyatul al-‘Ashriyyah di Kota Bharu, Kelantan pada 1920, yang menjadi kelab inteligensia Melayu terawal di Kelantan. Jam’iyatul al-‘Ashriyyah ini memberikan idea kepada murid Tok Kenali, Tuan Guru Abdullah Tahir Ahmad adiknya, Tuan Guru Mokhtar Ahmad untuk menubuhkan Jabhat al-Ulamak Kelantan pada 1934 yang bergerak menyatukan ulamak sebelum perang. Tuan Guru Mokhtar Ahmad kemudian menjadi pemimpin Majlis Tertinggi Agama Malaya (MATA) cawangan Kelantan pada 1947 sebelum bertukar menjadi Hizbul Muslimin pada 1948. Tuan Guru Mokhtar Ahmad pada 1955 menjadi calon PAS di Pasir Mas, manakala Tuan Guru Haji Abdullah Tahir menjadi ulamak terawal menyertai PAS pada 1954.

Di Kelantan juga, beberapa persatuan telah ditubuhkan oleh kader-kader Sekolah MAIK seperti Abdul Kadir Adabi dan As’ad Shukri Haji Muda yang menubuhkan Kelab Suara Muda dan beberapa persatuan lain sebelum perang dan akhirnya menjadi asas kepada penubuhan Kesatuan Melayu Muda Kelantan pada 1937. Di Singapura, pengaruh Jam’iyatul Rusyidiyah telah berkembang sehingga mendorong penubuhan Persekutuan Darul Adab pada 1890-an, diikuti oleh penubuhan Harbab Ashkedan (atau Hasbab Askedan). Pada 1894, kelab ketiga ditubuhkan di Singapura iaitu Persekutuan Darul Takzim, diikuti oleh Persekutuan Jawa al-Masakin . Roff (1994: 39-43) secara terang-terangan mengakui perkembangan kesedaran berpersatuan di Singapura ini didorong oleh faktor haji dan Mekah. Di Pulau Pinang pula, Muslim Recreation Club ditubuhkan pada 1894. Perkembangan yang berlaku di Singapura telah membentuk kesedaran berpersatuan di kalangan umat Islam. Pada awal 1900, telah ditubuhkan Persekutuan Islam Singapura di bawah Mohd Eunos Abdullah dan Dr Abdul Samad. Pada 1921, ditubuhkan pula Muslim Institute oleh tokoh yang sama. Persekutuan Islam Singapura akhirnya menjadi asas kepada pembentukan Kesatuan Melayu Singapura (KMS) pada 1926 sebagai parti politik Melayu yang pertama di Tanah Melayu. Selepas penubuhan KMS, beberapa parti politik telah ditubuhkan sekitar 1938 di Pahang, Perak dan Selangor. Parti politik bertaraf nasional pertama ditubuhkan ialah Kesatuan Melayu Muda (KMM) yang ditubuhkan pada 1937 oleh Ibrahim Haji Yaakob.

Sebelum kelahiran KMM, akhbar Saudara yang dipimpin oleh Syed Sheikh al-Hadi telah membuka kelab pembacanya, Persaudaraan Sahabat Pena Malaya (PASPAM) pada 1934. PASPAM adalah pertubuhan pertama bertaraf nasional walaupun hanya sebagai persatuan bahasa Melayu, tetapi turut memainkan peranan politik di sebalik tabir. PASPAM mempunyai lebih 10,000 ahli meliputi seluruh Tanah Melayu termasuk Singapura, Sarawak, Sabah dan Labuan. PASPAM mempunyai cawangan di Gunung Semanggol, Perak dan setiausaha cawangannya ialah Haji Ahmad Fuad Hassan, pengasas dan Yang Dipertua Agung PAS pertama. Menyedari keperluan kepada organisasi ulamak yang tersusun di peringkat nasional, Sheikh Abbas Taha telah mencadangkan supaya diwujudkan persatuan orang ulamak yang lebih kukuh seperti Persatuan Ulamak Se-Tanah Melayu dalam majalah Pengasuh pada 1931. Cadangan ini mendapat sokongan Abdul Kadir Adabi di Kelantan tetapi tidak ada usaha tersusun dibuat untuk menggerakkan ulamak di peringkat nasional, sehinggalah Jepun menganjurkan Persidangan Ulamak Malai-Sumatra di Singapura pada 5-6 April 1943. Dalam perjumpaan ini, ulamak Sumatera, Tengku Mohd Hasbi menyindir Jepun dengan cadangannya, “Dan kami percaya akan janji Dai Nippon hendak menolong agama Islam”, tetapi cadangan ini ditolak oleh Senden-Bu (pejabat Propaganda Jepun). Pada hari kedua, satu rapat umum ulamak bersama rakyat diadakan dengan ucapan ketua persidangan, Haji Ali, Qadhi Singapura ditapis oleh Jepun. Tetapi Setiausaha persidangan, Kiyai Haji Chik Wan dari Palembang telah mengambil kesempatan menyampaikan idea-idea politik Islam kepada hadirin.

Ketika Pentadbiran Jepun (Gunsekanbu) berpusat di Taiping, Dr Burhanuddin al-Helmy sebagai Penasihat Adat Kebudayaan Melayu telah mencadangkan persidangan ulamak diadakan sekali lagi oleh Jepun. Gagasan Dr Burhanuddin diterima oleh Jepun dan satu Persidangan Majlis Agama Se-Malaya pada 12 Disember 1944. Persidangan yang diadakan di Istana Iskandariah, Kuala Kangsar ini telah dihadiri oleh wakil-wakil Majlis Agama Negeri, para ulama, mufti, dan wakil-wakil institut pengajian Islam dari seluruh Tanah Melayu. Antara pemimpin Islam ternama yang hadir dalam persidangan ini ialah Sheikh Hassan Yamani, Mufti Terengganu dan Tuan Haji Ahmad Fuad Hassan (bekas Pesuruhjaya Agama Terengganu) yang mewakili Majlis Agama Islam Terengganu. Wakil dari Majlis Agama Selangor, Perak, Johor, Negeri Sembilan, Shonan-To (Singapura), Melaka dan Pulau Pinang turut hadir. Persidangan ini juga telah berjaya menubuhkan Majlis Agama Serantau yang bertujuan mewujudkan perpaduan di kalangan majlis-majlis agama dan menyelaraskan beberapa perkara tentang umat Islam seperti hari raya, tarikh puasa, fatwa dan sebagainya. Pihak Jepun memberikan kebenaran untuk menubuhkan majlis ini kerana yakin ia tidak diperalatkan bagi tujuan politik radikal seperti Masyumi di Indonesia. Tetapi apabila Dr Burhanuddin al-Helmy merancang persidangan serupa pada 1945, ia ditolak oleh Jepun kerana bimbangkan gerakan politik para ulamak.

Selepas Perang Dunia Kedua, pergerakan ulamak dalam memperjuangkan kemerdekaan menjadi lebih tersusun dan bersifat nasional. Pada mulanya ulamak bergerak dalam PKMM, tetapi menubuhkan MATA di Gunung Semanggol pada 24 Mac 1947. Ulamak bergerak aktif memperjuangkan hak-hak orang Islam dan membangunkan pendidikan melalui Lembaga Pendidikan Rakyat (LEPIR), serta ekonomi ummmah di bawah Pusat Perekonomian Melayu Se-Malaya (PEPERMAS). Setahun kemudian, MATA telah menubuhkan Hizbul Muslimin pada 14 Mac 1948 dengan dasar “Islam semata-mata bagi mencapai kemerdekaan bangsa Melayu yang berdaulat” . Gerakan ulamak berpusat di Gunung Semanggol yang diketuai oleh Ustaz Abu Bakar al-Baqir ini diakui oleh Nabir Abdullah (1976) dipengaruhi oleh Masyumi, parti Islam dari Indonesia. Sokongan padu umat Islam terhadap usaha ulamak memerdekakan Tanah Melayu telah membimbangkan British dan juga Umno. Dato’ Onn Jaafar pernah membayangkan kebimbangan beliau terhadap Hizbul Muslimin, katanya, “saya tidak melarang tetapi saya tidak sudi membenarkan (orang Umno ke Gunung Semanggol) … Bahaya dari Gunung itu masih ada lagi dan ditambah pula satu merbahaya lagi (Hizbul Muslimin) yang tumbuh dari tanah dan menjalar akarnya supaya orang-orang Melayu terhapus dan terjatuh kerana sebenar-benarnya parti Islam itu ‘merah’ . Hal ini dijawab oleh Ustaz Abu Bakar al-Baqir, “umat Islam perlu bergerak dengan faham Islam yang tepat… sekiranya jatuh pertubuhan Hizbul Muslimin kita ini, bererti kejatuhan agama kita dan bererti juga kejatuhan umat Islam Malaya” .

Kerana ancaman Hizbul Muslimin dengan gagasan “Darul Islam”nya, British telah bertindak menangkap Ustaz Abu Bakar al-Baqir dan beberapa ulamak Gunung Semanggol pada 29 Julai 1948 di bawah Ordinan Darurat. Penangkapan ini telah melumpuhkan Hizbul Muslimin seluruhnya. Para ulamak yang dahulunya bergiat dalam Hizbul Muslimin mengambil beberapa sikap antaranya menyertai Bahagian Agama Umno. Tokoh-tokoh ulamak seperti Sheikh Abdullah Fahim, Tuan Guru Haji Hussin Che Dol, Tuan Guru Haji Ahmad Fuad Hassan, Sulaiman Palestin, Haji Ahmad Maliki, Haji Ahmad Mahir Perak dan lain-lain. Tetapi pergerakan ulamak dalam Umno bukan sahaja terbatas, bahkan terpaksa melayan tindakan pemimpin Umno yang bertentangan dengan Islam. Beberapa tindakan pemimpin Umno seperti bekerjasama dengan British, mengabaikan aqidah umat Islam dalam isu Natrah, menganjurkan judi loteri, fun fair dan kaberet. Ulamak-ulamak tidak mendapat peluang untuk menegur pemimpin Umno yang sudah melampaui batasan agama. Dalam soal kemerdekaan, Umno langsung tidak membicarakannya kerana bagi Umno mereka hanya mahu mempertahankan Raja-raja Melayu dengan slogan “Hidup Melayu”nya. Sedangkan para ulamak mahu slogan “Merdeka” dilaungkan dan Islam dijadikan asas dalam memperjuangkan kemerdekaan negara.

Menyedari masalah ini semakin membarah, para ulamak mula mendesak Umno supaya diadakan perjumpaan alim ulamak untuk membincangkan masalah umat. Pada Februari 1950, atas tajaan Umno para ulamak telah bersidang di Kelab Melayu Muar dan antara lain memutuskan keperluan menubuhkan sebuah badan dakwah ulamak yang dinamakan Jam’iyah ad-Dakwah al-Islamiyah. Selepas persidangan ini, tidak ada sebarang tindakan konkrit daripada Umno terhadap resolusi-resolusi yang dibuat oleh ulamak terutama yang melibatan kepentingan umat Islam. Ketua Bahagian Agama Umno, Haji Ahmad Fuad kemudian menulis dalam Suara Umno tentang keperluan ulamak mempunyai persatuan sendiri. Kesan daripada tulisan ini, Umno bersetuju untuk mengadakan Persidangan Alim Ulamak Malaya Kedua pada 23 Ogos 1951 di Kelab Sultan Sulaiman, Kuala Lumpur. Dalam persidangan ini, usul Haji Ahmad Fuad untuk menubuhkan Persatuan Ulamak Se-Malaya diterima dan satu Jawatankuasa Penggubal Undang-undang Tubuh Persatuan Ulamak dibentuk dengan diketuai oleh Haji Ahmad Fuad sendiri. Pada 24 November 1951, Persidangan Ulamak Se-Malaya anjuran Persatuan Ulamak Se-Malaya tanpa penglibatan Umno diadakan di Kelab Melayu Bagan, Bagan Tuan Kecil (Butterworth). Para ulamak yang bersidang itu kemudiannya bersetuju supaya nama persatuan ini ditukar kepada Persatuan Islam Se-Malaya atau PAS .

Oleh : MOHD FADLI GHANI
Pengarah Arkib dan Perpustakaan Yusof Rawa

Perjuangan kemerdekaan sering kali dikaitkan dengan kesedaran nasionalisme – satu pemikiran yang tidak pernah timbul di alam Melayu sebelum kejatuhan Othmaniyah pada 1924. Memang diakui bahawa para ulamak, khususnya ulamak Pattani banyak bercakap soal kedaulatan orang Jawi atau Melayu semenjak 1830-an, tetapi agenda mereka bukan membina semangat kebangsaan Melayu atau nasionalisme Melayu, tetapi mengembalikan kedaulatan umat Islam di Nusantara yang ketika itu diwakili oleh orang Melayu. Melayu adalah Islam – itulah pemikiran yang telah lama berakar umbi dalam kerangka pemikiran orang Melayu sendiri. Atas asas ini para ulamak membangkitkan soal hak dan ketuanan Melayu dalam menghalau penjajah. Tetapi tidak bermakna sama sekali bahawa para ulamak mahukan orang Melayu menjadi satu bangsa yang tersendiri dan kebanggaan terhadap kebangsaannya. Ini ternyata apabila para ulamak mahukan orang-orang Melayu yang merdeka menjadi sebahagian daripada rakyat atau warga Othmaniyah yang diikat oleh sempadan aqidah – bukan sempadan negara-bangsa (nation-state).

Jika diteliti karya-karya ulamak tentang kehidupan bernegara, mereka membincangkan tentang tanggungjawab para pemerintah dalam karya-karya besar seperti Bustanus Salatin atau Tajus Salatin untuk menunjukkan bagaimana ketuanan Melayu harus tunduk kepada atauran yang dibuat oleh Khaliknya. Cuma, yang berbeza, karya-karya zaman Acheh dan Johor-Riau pada abad ke-17 memberikan penekanan kepada pertanggungjawaban pemerintah dan tidak menyentuh langsung tentang kewajipan menegakkan negara Islam. Ya! Sudah pasti ketika itu para ulamak mempunyai kefahaman bahawa sama ada kerajaan-kerajaan Melayu di Acheh atau Johor-Riau dan lain-lain semuanya adalah kerajaan Islam yang telah tunduk kepada hukum Allah, setidak-tidaknya para ulamak menerima kedudukan Othmaniyah di Istanbul atau Mughal di Delhi sebagai Khilafah Islam yang kerajaan-kerajaan Melayu bernaung di bawahnya. Maka ungkapan-ungkapan akademik mereka tentang soal kenegaraan memenuhi keperluan zaman Islam memerintah.

Memasuki abad ke-18 dan 19, generasi ulamak yang diketuai oleh Sheikh Daud al-Fathani dan Sheikh Abdul Samad al-Falembani telah melihat bagaimana satu demi satu bumi Islam jatuh ke tangan penjajah kuffar dan mereka cuba memberikan tanggapan baru bahawa umat Islam wajib berjihad untuk membebaskan negara ini daripada pengaruh kuffar. Sheikh Abdul Samad al-Falembani pada 1772 misalnya telah mengirimkan surat kepada Hamengkubuwono I Mataram dan Susuhanan Prabu Jaka mengajak mereka mengulangi jihad para pemimpin terdahulu untuk menghalau Belanda dari Pulau Jawa. Beliau juga telah menghasilkan dua buah karya jihad iaitu “Nasihatul Muslimin wa Tazkiratul Mukminina fi Fadhail al-Jihadi wa Karaamat al-Mujtahidina fi Sabilillah” (1772) dan “Mulhiqun fi Bayani Fawaidin Nafi’ah fi Jihadi fi Sabilillah” untuk meransang kesedaran jihad ke atas penjajah. Tidak cukup dengan itu, Sheikh Abdul Samad al-Falembani turut menyertai jihad ke atas di Kedah pada 1830-an yang berakhir dengan kesyahidan beliau.

Sheikh Daud al-Fathani, ulamak Melayu yang terkenal di Mekah telah menghasil beberapa karya yang cuba membentuk pemikiran umat Islam supaya bangkit berjihad ke atas penjajah kuffar. Tiga karyanya iaitu “Jum’ul Fawaid” (1824) dan “Tuhfatul Gharibin”, diikuti oleh kitab “Munyat Musalli” (1827) telah membincangkan tentang kewajipan berjihad ke atas penjajah. Kitab Munyat Musalli, sebuah kitab fiqh tentang sembahyang dijadikan saluran untuk menyampaikan pemikiran tentang jihad kepada orang-orang Melayu. Kitab himpunan fatwa Sheikh Daud al-Fathani, “Furu’ul Masail” (1838) telah menyatakan kewajipan berjihad ke atas penjajah untuk memerdekakan tanah air. Inilah satu gambaran yang dapat kita lihat bagaimana para ulamak berusaha untuk membentuk pemikiran orang-orang Melayu Islam supaya bangkit menentang penjajah melalui tulisan-tulisan mereka. Seperti juga Sheikh Abdul Samad al-Falembani, Sheikh Daud al-Fathani turut ‘turun’ ke Tanah Melayu untuk menyertai jihad ke atas Siam pada 1830-an. Jihad besar-besaran ini dipimpin oleh Sheikh Wan Mustafa al-Fathani (Tok Bendang Daya Tua) dan melibatkan hampir seluruh ulamak Pattani, Kedah, Kelantan dan Terengganu sama ada secara langsung atau tidak langsung. Ini bermakna kerangka pemikiran anti panjajah yang dibina oleh ulamak mendapat tempat di hati umat Islam, dan yang lebih penting ulamak sendiri turun ke padang untuk bersama-sama dalam medan jihad, bukan sekadar di mata pena sahaja!

Dalam tempoh antara awa 1900 hingga zaman Jepun, orang-orang Melayu walaupun dikatakan telah mulai bangkit, tetapi pemikiran mereka terhadap kemerdekaan, khususnya yang berteraskan Islam masih kabur, khususnya yang berpusat di Singapura. Ketika ulamak di Pattani, Kelantan dan Kedah sudah agak ke hadapan dalam soal merdeka, orang Melayu di Negeri-negeri Melayu Bersekutu masih leka dengan pendekatan berlembut Inggeris. Kemunculan al-Imam pada 1906 telah memberikan suntikan baru kepada mereka tentang memahami makna kemerdekaan dan kebebasan berfikir. Al-Imam misalnya telah menolak pemikiran yang menyalahgunakan konsep ‘Qadak dan Qadar’ yang membiarkan diri mereka ditentukan oleh takdir secara pasif dan tidak mahu berusaha . Mereka juga menolak pemikiran yang jumud, tidak mahu berubah dan membiarkan diri mereka dalam kemunduran begitu lama. Pemikiran yang merangsang minda orang Melayu ini berkembang melalui pelbagai majalah yang diterbitkan oleh para ulamak dalam era ini seperti Neracha, al-Ikhwan, Saudara, Pengasuh dan lain-lain.

Pemikiran tentang Islam dan nasionalisme dalam konteks perjuangan kemerdekaan hanya dapat dilihat secara tersusun selepas Perang Dunia Kedua. Terdapat dua aliran nasionalis Islam yang dapat kita lihat dalam memperjuangkan kemerdekaan, pertama: aliran yang meletakkan kewajipan menegakkan negara yang berasaskan hukum Allah dalam mengisi kemerdekaan yang dipelopori oleh Maulana Abdullah Nuh, dan kedua: aliran yang mengangkat ketuanan Melayu sebagai asas negara Islam yang merdeka dokongan Dr Burhanuddin al-Helmy. Tetapi kedua-dua pemikiran mempunyai asas yang serupa iaitu Tanah melayu mesti dimerdekakan dan Islam mesti ditegakkan di atas runtuhan kuasa penjajah. Maulana Abdullah Nuh, seorang ulamak lulusan India telah bercakap soal politik kenegaraan atau dalam istilahnya “siasat madinah” semenjak 1939 dan memperkenalkan subjek ‘siyasah syar’iyah’ di pondok bagi membentuk kesedaran politik Islam di kalangan umat Islam. Selain aktif dalam kegiatan politik berpersatuan dan kepartian, Maulana Abdullah Nuh aktif berdakwah di Pasir Mas, Machang, Pasir Puteh dan Kota Bharu di Kelantan, iaitu empat tempat yang paling awal menerima perjuangan MATA, Hizbul Muslimin dan PAS di Kelantan.

Maulana Abdullah mendukung pendirian bahawa kerajaan di muka hanya milik orang Islam dan “sekali-kali tidak dipindahkan kepada yang lain daripadanya” , tetapi sekarang ini (1946) “telah terlu[n]cu[p] daripada tangan kaum Muslimin semua jenis Arab dan Ajam” . Maulana Abdullah menolak kemerdekaan atau pembinaan negara berasaskan bangsa yang menolak Islam seperti yang dilakukan oleh Kamal Attarturk di Turki. Kata beliau, “Ya! Turki berkerajaan sendiri tetapi hendaklah sama-sama kita faham kerajaan nampak yang ada itu kerajaan Islamkah atau kerajaan kaum bangsanya. Setahu dunia kerajaan Turki itu ialah kerajaan kaum bangsa dan nusa”. Tetapi disebalik sikap sinis beliau terhadap kerajaan kebangsaan yang tidak menjadi Islam sebagai asas negara seperti Turki, Maulana Abdullah Nuh mempersoalkan mengapa bangsa Melayu tidak memperjuangkan kemerdekaan bangsanya walhal orang Melayu mempunyai jumlah yang ramai. Kata beliau,

“Maka kerajaan itu di lain-lain bangsa lagi besar hampir semua bangsa di dalam dunia ini berkerajaan sendiri melainkan kaum-kaum bangsa Melayu sahaja yang tidak berkerajaan sendiri padahal mereka lebih banyak bilangan daripada setengah bangsa-bangsa yang berkuasa besar iaitu seratus million lebih. Turki 16 juta boleh berkerajaan sendiri” .

Maulana Abdullah Nuh berpendirian bahawa kepelbagaian kerajaan di atas muka dunia ini mesti menerima hukum al-Quran yang akan membentuk kerajaan yang satu iaitu kerajaan Islam . Pemikiran Maulana Abdullah Nuh tentang keperluan bangsa Melayu untuk merdeka dan memiliki kerajaan Islam sendiri selepas kejatuhan khalifah mempunyai persamaan dengan pemikiran Dr Burhanuddin al-Helmy, seorang profesor homeopathy lulusan PhD dalam bidang falsafah Islam dari Aligarh Muslim University, India. Dr Burhanuddin juga menolak pemikiran nasionalisme atau assobiyah yang bersifat sempit dan fanatik, sebaliknya mahukan nasionalisme yang berteraskan al-Quran dan Sunnah. “Dalam kita memperjuangkan kemerdekaan bangsa kita, kebangsaan Melayu sekarang, pedoman kita al-Quran, jalan kita Sirat al-Mustakim” . Beliau menekankan soal kemerdekaan yang dicapai akan dianggap bermakna sekiranya bangsa Melayu dapat menegakkan Islam, ungkap beliau,

“Dalam perjuangan kita bagi mencapai kemerdekaan, kita telah dan terus menerus memperjuangkan Melayu itu sebagai kebangsaan bagi negara Tanah Melayu ini dengan bertapak di atas asas ideologi Islam yang maha suci” .

Seperti sikap Maulana Abdullah Nuh terhadap Turki, Dr Burhanuddin al-Helmy juga mempunyai sikap yang hampir sama terhadap Umno yang dilihat tidak menegakkan Islam kerana yang mempunyai ciri-ciri taghut. Bagi beliau, umat Islam mesti berjuang untuk mengisi kemerdekaan dengan Islam. Katanya, “… kita tetap akan tegas bahawa umat Islam adalah diizinkan Tuhan untuk mempertahankan agama, diri dan masyarakat dari sebarang aliran taghut iaitu aliran yang cuba mengharamkan apa yang dihalalkan oleh Allah, dan yang cuba hendak menghalalkan barang yang haramkan oleh Allah” . Dalam memahami makna Islam dan kebangsaan, Dr Burhanuddin mempunyai pendekatan yang sangat menarik. “Kita pandang dari segi falsafah dan kita susunkan pemandangan yang dekat adalah begini:

(1) Iman (nyawa)
(2) Tubuh
(3) Bangsa
(4) Watan (tanah air)”

“Iman berdiri di atas tubuh. Tubuh berdiri di atas bangsa dan bangsa berdiri di atas watan. Salah satu daripada yang empat ini tiada boleh bercerai tinggal dalam binaannya tetapi watan jadi pokok. Ada watan ialah dengan kuat bangsa. Kuat bangsa keluar dari tubuh diri yang sihat kuat dan perkasa seperti pekerja, pahlawan, perajurit dan lain-lain. Maka dalam jiwa pekerja, pahlawan, perajuritnya terletaknya iman” .

Secara ringkasnya, kita mendapati bahawa perubahan pemikiran para ulamak telah berkembang daripada sekadar memperkatakan soal tugasan pemerintah ketika Islam berkuasa, kepada seruan jihad ketika Islam sedang diancam. Selepas kejatuhan Islam, para ulamak cuba membentuk satu kesedaran tentang kewajipan umat Islam berjihad menegakkan Negara Islam. Persoalan bangsa hanya dijadikan wasilah untuk membolehkan umat Islam menegakkan agamanya. Ulamak secara terang-terangan menolak perjuangan bangsa yang sempit tanpa dilandaskan kepada ajaran agama, sebaliknya perjuangan kemerdekaan dan pengisian kemerdekaan mesti bertitik tolak daripada ketaqwaan kepada Allah SWT. Bahkan bagi para ulamak, jika umat Islam mahu segala tuntutan agama Allah dapat dilaksanakan, mereka mesti berjuang mencari kemerdekaan sebenar iaitu kemerdekaan yang membolehkan Islam ditegakkan. Kata Dr Burhanuddin,

“… bagaimanakah kita akan mengembalikan agama kita, hingga agama dapat berjalan menurut yang dikehendaki Allah, jika kita belum bebas merdeka dan berdaulat? Tentu tidak boleh melainkan sudah bebas merdeka dan berdaulat” .

Oleh : MOHD FADLI GHANI
Pengarah Arkib dan Perpustakaan Yusof Rawa

PENGENALAN

“Berapakah jiwa yang telah melayang di Filipina (kerana) menentang angkara Sepanyol, di Jawa, di Sumatera dan Celebes (Sulawesi) dengan Belanda. Begitu juga keadaan di Semenanjung (Tanah Melayu) kerana mempertahankan kehormatan dan rasa jiwa kebangsaan dan kemerdekaan bangsa dan nusa, tak mahu dan tak reda diperkosa dan diperhambakan”.
(Burhanuddin al-Helmy, Perjuangan Kita, 1980: 35)

Perjuangan kemerdekaan sering kali menjadi ‘milik’ Umno dan aristokrat Melayu yang pro-Barat. Nama-nama seperti Dato’ Onn Jaafar, Tunku Abdul Rahman Putra, Dato’ Panglima Bukit Gantang Abdul Wahab, Dato’ Hamzah, Dato’ Nik Ahmad Kamil dan yang seangkatan dengannya sering dikenang sebagai pejuang kemerdekaan. Kekaburan sejarah atau wujudnya ‘hidden history’ dalam memahami gerakan kemerdekaan di Tanah Melayu banyak dicernakan oleh kegiatan jenayah akademik yang dilakukan oleh ‘sarjana dalam istana’ yang menulis untuk menggambarkan segala-galanya adalah hasil penat lelah perjuangan Umno. Walhal, sebelum kelahiran Umno pada 1946, ratusan nyawa telah syahid kerana mempertahan dan memperjuangkan kemerdekaan negara. Mereka mengambil sikap untuk tidak bersekongkol dengan bangsa yang menjajah dan mahu penjajah menyerahkan kembali ketuanan umat Islam kepada orang Melayu. Umno yang muncul pada penghujung cerita, telah mengambil pendekatan yang cabul, berkerjasama dengan British, berada di meja rundingan dengan menyetujui kemerdekaan tanpa daulat!

Perjuangan kemerdekaan telah dicanang oleh para ulamak 450 tahun dahulu dengan hasrat mahukan Islam menjadi asas pembinaan negara yang berdaulat. Al-Quran dan Sunnah menjadi panduan hidup bernegara. Orang Melayu sebagai pemilik bumi Melayu diberikan hak ketuanannya yang penuh dalam semua aspek. Tetapi Umno telah menodai perjuangan para ulamak ini apabila mereka mengesyorkan kepada British supaya Islam hanya dijadikan agama ritual sahaja – bukan agama rasmi negara, al-Quran dan Sunnah dipaksa supaya tunduk kepada Perlembagaan Reid, hak-hak orang Melayu dicuaikan termasuk menyetujui supaya jus soli dijadikan asas kerakyatan, tulisan Jawi yang duhulu menjadi tulisan orang Melayu ditukar kepada Rumi, bahasa penjajah diangkat martabatnya. Pemimpin tertinggi Umno secara terbuka menafikan Tanah Melayu adalah negara Islam.

Kertas ini secara ringkas cuba memberikan konotasi baru terhadap perjuangan kemerdekaan negara dalam sudut yang berbeza. Walaupun gerakan kemerdekaan di Tanah Melayu ini sekurang-kurangnya mempunyai tiga aliran iaitu seperti yang disebut oleh Roff (2000) iaitu i) aliran agama yang dipelopori oleh golongan berpendidikan Arab, ii) aliran kiri yang dipelopori golongan berpendidikan Melayu, dan iii) aliran kanan yang dipelopori oleh pentadbir yang berpendidikan Inggeris. Peranan golongan kanan terhadap kemerdekaan telah menjadi mainsteam dalam kajian-kajian akademik di negara ini, manakala peranan golongan kiri telah banyak disentuh seperti tulisan Roff (1967), Firdaus Abdullah (1985), Ramlah Adam (2004) dan Muhammad Saleh Lamry (2006). Kajian tentang peranan ulamak adalah yang paling sedikit dilakukan walaupun golongan inilah yang mendahului dua golongan di atas. Kajian ini selain memberikan pengenalan kepada gerakan para ulamak dalam perjuangan kemerdekaan, dan cuba menggalurkan peranan Parti Islam Se-Malaysia (PAS) dalam perjuangan menegakkan kemerdekaan negara.

II

Semenjak kejatuhan Melaka pada 24 Ogos 1511, Tanah Melayu mula berada pada zaman kemerosotan tamadun walaupun secara fizikalnya hanya bumi Melaka sahaja yang dijajah oleh Portugis. Kawasan-kawasan lain seluruh semenanjung kekal merdeka, setidak-tidaknya tunduk kepada kuasa politik Melayu Islam sendiri seperti Kerajaan Johor-Riau atau Acheh, bukannya dijajah oleh mana-mana kuasa kuffar atau bangsa asing seperti kuasa Kristian Barat atau Buddha Siam. Tetapi di sebalik kejatuhan Melaka itulah bermulanya kejatuhan negeri-negeri Melayu di utara bermula dengan penjajahan Siam ke atas Singgora (Songkhla) pada 1687 yang menjadi negeri Melayu pertama dijajah selepas kejatuhan Empayar Melaka. Kejatuhan Singgora telah mengancam kemerdekaan negeri-negeri Melayu di utara seperti Pattani, Yala, Setul, Nara, Raman, Kedah, Perak, Kelantan dan Terengganu. Kerana bimbangkan ancaman Siam selepas jatuhnya Pattani pada 1786, Kedah telah menyerahkan Pulau Pinang kepada British pada tahun yang sama untuk mendapat perlindungan kuasa Barat itu.

Selain Melaka yang dikuasai Belanda semenjak 1641 iaitu selepas 130 tahun dikuasai Portugis, negeri-negeri Melayu yang lain jatuh ke tangan British secara berperingkat bermula dengan Seberang Perai pada 1800, diikuti oleh Perak pada 1874. Negeri terakhir jatuh ke tangan British ialah Terengganu yang menerima Penasihat British pada 1919. Selain faktor perebutan takhta dan pergolakan politik dalaman, ancaman Siam merupakan faktor penting penjajahan British ke atas Tanah Melayu. Peranan Siam tidak boleh diabaikan dalam memahami perjuangan kemerdekaan di Tanah Melayu dan sehingga hari ini bumi Melayu yang dahulunya meliputi kawasan hingga ke Petchburi-Ratchburi, hanya beberapa kilometer di selatan Bangkok telah dijajah oleh Siam. Bahkan, Siam sangat bertanggungjawab ke atas kejatuhan Pulau Pinang dan Seberang Perai ke tangan British. Kemudian Siam mengadakan penjajian sulit dengan British untuk membolehkan mereka menguasai Setul, Yala, Kedah, Kelantan dan Terengganu tanpa pengetahuan Sultan-sultan Melayu.

Di sebalik kejatuhan negeri-negeri Melayu ke tangan penjajah kuffar ini, bangsa Melayu seolah-olah (digambarkan oleh sejarah versi kerajaan) tidak pernah menongkah penjajahan ini. Kalau ada yang diketengahkanpun, tokoh-tokoh aristokrat Melayu seperti Ngah Ibrahim, Dato’ Sagor, Tuanku Antah, Raja Mahadi dan lain-lain, itupun secara terpencil dan atas isu-isu ekonomi lokal,bukannya kerana mempertahankan kemerdekaan tanah air. Orang-orang Melayu tidak digambarkan sebagai bangsa yang berjuang untuk kepentingan dan kemerdekaan watan, sehinggalah munculnya Umno pada 1946. Dan Umnolah menjadi pihak ‘yang pertama’ memperjuangkan pembebasan atau kemerdekaan tanah air ini. Sedangkan, hakikat sebenarnya, Umno tidak pernah berjuang atau bercakap soal merdeka semenjak ia ditubuhkan sehinggalah penyokong-penyokong Dr Burhanuddin al-Helmy ‘terpaksa’ memasuki Umno pada 1951 selepas haramnya parti-parti kiri dan memberikan tekanan kepada Umno supaya bercakap soal merdeka. Slogan ‘Hidup Melayu’ Pemuda Umno ditukar kepada ‘Merdeka’ pada 1951 di atas desakan bekas-bekas ahli Partai Kebangsaan Melayu Malaya (PKMM) melalui Pemuda Umno Kuala Pilah. Itupun, tindakan Pemuda Umno menggunakan ‘merdeka’ tidak direstui oleh pimpinan tertinggi Umno.

Satu hakikat yang mesti diakui oleh generasi baru pengkaji sejarah ialah peranan ulamak yang memperjuangkan kemerdekaan negara yang berlaku semenjak sebelum kejatuhan Melaka lagi sehinggalah kita mencapai kemerdekaan pada 1957. Jika kita meneliti secara objektif Sejarah Melayu, kita akan mendapati para ulamak berusaha keras untuk membentuk semangat jihad di kalangan tentera Melaka bagi mempertahankan bumi Islam. Hikayat Amir Hamzah yang dibacakan kepada tentera sebelum perperangan berlaku membuktikan proses pembinaan semangat jihad atas nama agama telah dibina oleh para ulamak di Melaka. Selepas Melaka jatuh, para ulamak yang merasakan ‘terhutang budi’ terhadap peranan Melaka meng-Islamkan Nusantara telah melancarkan siri-siri serangan jihad ke atas Portugis atas nama Islam. Pasukan tentera jihad yang dipimpin ulamak dari Demak, Ceribon, Jepara, Acheh, Naning, Rembau dan Johor telah silih berganti cuba menghalau Portugis. Bahkan, ulamak-ulamak Bugis yang berpengaruh di Riau turut menyerang Belanda di Melaka bagi membebaskan bumi Islam daripada kuasa kuffar itu.

Tanah Melayu walaupun kehilangan Melaka pada 1511 tetapi masih boleh bertahan sehingga 1786 kerana peranan yang dimainkan oleh para ulamak di Pattani. Pattani adalah pusat pendidikan Islam terunggul di Semenanjung Tanah Melayu selepas Melaka. Siam pernah mencuba untuk menyerang negeri Melayu seperti Pahang pada 1500 tetapi terhalang oleh Pattani. Dalam tempoh 1530-1564, Siam melancarkan 10 serangan ke atas negeri Pattani, tetapi Pattani dua kali menyerang balas pada 1563 dan Siam menyerang lagi pada 1603, 1634, 1671, 1679 dan 1709. Dan ketika kejatuhan Singgora pada 1687, Pattani membentengi Tanah Melayu selama beberapa ratus tahun. Siapakah sebenarnya di sebalik kekuatan Kerajaan Melayu Pattani dalam mempertahankan kemerdekaan bumi Melayu? Para ulamak yang bukan sahaja berpengaruh di kampus-kampus pondok, tetapi berpengaruh di istana dan memegang jawatan-jawatan penting dalam pentadbiran kerajaan termasuk sebagai Wizarah al-Harb (Menteri Pertahanan) dan menjadi panglima perang. Satu contoh yang baik ialah Tok Bendang Daya Tua atau Sheikh Wan Mustafa al-Fathani merupakan Panglima Perang Pattani ketika peristiwa Musuh Pattani pada 1830-an. Jika ulamak-ulamak Pattani tidak berjihad menyekat kemaraan Siam, sudah pasti Tanah Melayu hingga ke Singapura akan jatuh ke tangan Siam sebelum kedatangan British seperti mana jatuhnya Tanah Melayu kepada Siam pada 1360.

III

Kesedaran para ulamak untuk memperjuangkan kemerdekaan negara telah berubah daripada pendekatan yang berbentuk jihad al-harbiyah kepada jihad organisasi kerana ketika itu umat Islam tidak mempunyai kekuatan menyusun tentera lebih-lebih lagi selepas istana-istana dikuasai oleh British. Gerakan yang berpusat di Mekah telah merencana gerakan kemerdekaan secara tersusun dengan kerjasama kerajaan Khalifah Othmaniyah Istanbul. Selain membentuk kesedaran politik Islam melalui media massan seperti al-Imam, Neracha, al-Ikhwan, Saudara dan lain-lain serta pembangunan pendidikan di pondok dan madrasah, ulamak mula menerokai budaya kehidupan berorganisasi bagi menggerakkan perjuangan kemerdekaan. Sheikh Ahmad bin Mohammad Zain al-Fathani merupakan ulamak pertama membentuk organisasi kepada ulamak Melayu melalui penubuhan Jam’iyah al-Fathaniyah di Mekah pada 1873. Daripada jam’iyah (kelab) inilah orang-orang Melayu belajar berorganisasi kemudian melahirkan organisasi serupa di Tanah Melayu. Kelab yang pertama ditubuhkan oleh murid Sheikh Ahmad al-Fathani, Raja Ali Kelana ialah Jam’iyah Rusyidiyah pada 1880 di Pulau Penyengat, diikuti oleh Jam’iyah Khairiah pada 1900.

Jam’iyah Khairiah di Pulau Penyengat berkembang hingga ke Jakarta pada 1905 dan disebut oleh pengkaji barat sebagai asas kepada penubuhan Sarekat Islam Indonesia pada 1909. Selepas itu di Indonesia ditubuhkan Muhammadiyah dan Nahdatul Ulamak sebelum mereka bergabung di dalam Masyumi pada 1945 di Jogjakarta. Di Mesir, Jam’iyah Khairiyah Talabah al-Jawiyah ditubuhkan pada 1923 oleh murid Sheikh Ahmad al-Fathani dan mempunyai sumbangan yang besar terhadap nasionalisme Melayu. Murid Sheikh Ahmad al-Fathani yang terkenal di Kelantan, Tok Kenali telah menubuhkan Jam’iyah al-‘Asyriyyah di Kota Bharu pada 1920 dan menjadi asas kepada penubuhan Jabhah Ulamak ad-Diiniah Kelantan pada 1936. Akhbar Saudara yang dipimpin oleh Syed Sheikh al-Hadi, seorang murid Sheikh Ahmad al-Fathani dan bekas Setiausaha Jam’iyah Rusyidiyah telah menubuhkan kelab pembacanya pada 1934 yang dinamakan Persaudaraan Sahabat Pena Malaya (PASPAM). PASPAM adalah pertubuhan pertama bertaraf nasional walaupun hanya sebagai persatuan bahasa Melayu, tetapi turut memainkan peranan politik di sebalik tabir. PASPAM mempunyai cawangan di Gunung Semanggol, Perak dan setiausaha cawangannya ialah Haji Ahmad Fuad Hassan, pengasas dan Yang Dipertua Agung PAS pertama.

Apa yang dapat kita fahami daripada perkembangan yang berlaku dalam gerakan ulamak melalui organisasi ini ialah kemahuan ulamak untuk mencari merdeka. Ulamak merasakan tidak betah bagi umat Islam terus-menerus bernaung di bawah penjajah kuffar dan ternyata mereka tidak henti-henti memperjuangkan kemerdekaan ini sama ada melalui jihad bersenjata ataupun usaha-usaha membangunkan minda umat Islam supaya mereka boleh bangkit memperjuangkan kemerdekaan. Generasi yang dilahirkan oleh institusi pondok dan madrasah pada awal 1900 telah menjadi pelopor gerakan kemerdekaan pada dekad 1930-an dan 1940-an. Mereka berada di depan pentas perjuangan untuk menyatakan hak ini. Nama-nama besar seperti Dr Burhanuddin al-Helmy, Sheikh Abu Bakar al-Baqir, Maulana Abdullah Nuh, Sheikh Abdullah Abbas Nasution, Abdul Kadir Adabi, As’ad Shukri Haji Muda, Abdul Rahim Kajai dan lain-lain semuanya merupakan generasi keluaran madrasah-madrasah yang didik untuk bangkit merampas kembali hak umat Islam di Tanah Melayu. Tidak dapat dinafikan langsung bahawa ulamaklah yang mempelopori gerakan kemerdekaan generasi demi generasi sehingga pecah Perang Dunia Kedua pada 1945.

Selepas Jepun menyerah kalah, para ulamak mengambil langkah menyokong PKMM, sebuah parti yang dipimpin oleh Dr Burhanuddin al-Helmy. Tetapi usaha-usaha pihak tertentu untuk mengurangkan pengaruh agama dalam PKMM telah mendong Dr Burhanuddin al-Helmy menubuhkan Majlis Tertinggi Agama Malaya (MATA) pada 1947 sebagai sayap agama PKMM. Melalui MATA inilah, Hizbul Muslimin ditubuhkan pada awal 1948 dengan dasar “Islam semata-mata bagi mencapai kemerdekaan bangsa Melayu yang berdaulat …” . Dengan dasar yang begitu jelas itu, Hizbul Muslimin ditekan oleh British sehingga menyebabkan parti itu lumpuh apabila pimpinan utamanya ditahan di bawah Ordinan Darurat 1948. Ahli-ahli Hizbul Muslimin seperti Haji Ahmad Fuad, Sheikh Abdullah Fahim, Haji Ahmad Maliki, Sulaiman Palestin dan lain-lain mengambil pendirian untuk bergerak di bawah Umno. Bahagian Agama Umno yang ditubuhkan semenjak 1946 telah diaktifkan semula di bawah pimpinan Haji Ahmad Fuad. Tetapi Bahagian Agama Umno ternyata tidak berpuas hati dengan pelbagai perkara dalam Umno termasuk soal hubungan Umno dengan British, sikap Umno terhadap isu Natrah dan tindakan Umno menganjurkan program maksiat seperti judi, fun fair dan kaberet telah menyebabkan para ulamak merasakan perlunya mereka memiliki parti sendiri. Daripada kesedaran inilah ulamak dalam Umno menubuhkan PAS pada 1951.

Mutakhir ini, virus H1N1 menyerang. Selepas selesema burung menyerang kita, kini negara diserang selesema babi. Barat memanggilnya ‘swine flu’, bukan ‘pig flu’.

Sebelum ini, kita pernah dengar virus J.E. Baik ‘swine flu’ dan J.E, kedua-dua virus ini bermuara dari asal-usul keturunan dan susur-galur silsilah yang sama; babi.

Bahasa yang lebih lunak ialah khinzir. Ada riwayat menyebutkan bahawa ketika bahtera Nabi Nuh telah penuh dengan kekotoron najis yang dilemparkan musuh-musuhnya, ketika itu muncul haiwan babi yang dikatakan, kononnya telah memakan segala timbunan najis-najis itu.

Pada suatu hari, seorang lelaki yang diserang sejenis penyakit kulit jatuh ke atas bahtera Nuh. Dengan tidak semena-mena, penyakit kulitnya sembuh.

Berita itu tersebar pantas, sehingga ramai kalangan mereka yang diserang penyakit yang sama telah datang melumur najis dari bahtera itu ke atas tubuh badan mereka.

Dipendekkan cerita, akhirnya, lama-kelamaan, hilang lenyaplah segala bau dan najis itu kerana mereka mencuci sehingga bersih bahtera itu semata-mata kerana inginkan saki-baki ‘air penawar’ yang masih terpalit di atas bahtera tersebut. Wallahu’alam..

Kalau riwayat ini benar, maka sejarah permulaan kemunculan makhluk Allah ini mungkin bermula sejak zaman Nabi Nuh a.s lagi. Sejak Nabi Adam, kita hanya mengenali kambing, lembu sebagai haiwan ternakan. Kita tidak pernah tersua dengan kisah kaum-kaum Aad, Tsamud, masyarakat Iram di padang pasir yang menternak babi. Mereka hanya menternak unta, kambing di gurun sahara.

Dalam al-Qur’an, surah al-Baqarah yang mendapat namanya ekoran kisah seekor lembu sapi betina Bani Israel yang digunakan dalam kes pembunuhan. Dan, Nabi Musa ketika itu menjadi hakimnya.

Maka, babi sebagai haiwan ternakan sangat asing dalam kisah-kisah al-Quran dan malah tamadun-tamadun, kaum-kaum yang sangat ingkar kepada Tuhan pun, barangkali tidak menternak haiwan ini.

Sejak bila dikomersialkan penternakan babi?

Tidak diketahui sejak bilakah babi dijadikan haiwan ternakan? Dan, tamadun mana pula yang menjadikan khinzir sebagai haiwan ternakan, lalu menjadikan daging haiwan itu sebagai produk dagangan antarabangsa.

Zaman berlalu menyaksikan peradaban demi peradaban runtuh, digantikan dengan negara bangsa. Daging khinzir mula dijadikan hidangan, dan makanan-makanan bernilai komersial. Di Malaysia hari ini, babi juga menjadi haiwan ternakan warganegara kita.

Dengan tidak semena-mena, penyakit yang bermuara daripada babi ini mengancam kemanusiaan sejagat. Bagaikan air yang mengalir deras, penyakit yang bermuara dari Mexico ini telah mengalir cepat, meluncur laju ke lembah Amerika Syarikat dan gelombang tsunami penyakit itu, kocakannya membadai ke Malaysia pula.

Mengancam alam sekitar dan maruah

Namun, setakat ini, tiada lagi kita mendengar penyakit ‘swine flu’ itu berasal daripada babi di Malaysia. Yang kita dengar J.E atau Virus Nipah sahaja. Itu jelas. Selain itu, Karam Singh Walia kerap melaporkan isu-isu pencemaran air sungai yang terkait dengan penternakan babi di Malaysia.

Ringkasnya, Virus Nipah oleh khinzir di Malaysia tidak melebarkan empayar serangannya ke serata dunia. Tapi, ‘swine flu’ ini berawal dari Mexico, USA dan kini hinggap ke negara kita. Itu bezanya. Penyakit boleh datang dari pelbagai arah. Tapi, babi itulah punca asal kepada masalah merebaknya penyakit ini.

Selain pencemaran air sungai, babi menjadi simbol pergaduhan dan penghinaan ke atas pihak-pihak tertentu. Misalnya, telah wujud kes menggantung kepala babi di atas pagar seorang pemimpin parti politik. Dalam surau di sebuah kampus di Lembah Klang, kepala babi dibalut lalu diletakkan di atas bendera sebuah parti pembangkang.

Maka, sekurang-kurangnya, ancaman babi ke atas kemanusiaan dalam konteks Malaysia, ada dua – iaitu, pertamanya penternakan babi merosakkan alam sekitar melalui pencemaran sumber takungan dan tadahan air seperti tasik dan sungai-sungai. Kedua, babi disalahgunakan oleh pihak-pihak yang tidak bertanggungjawab, guna menjatuhkan maruah orang dan sesebuah organisasi parti.

Antara rumusan dan kesimpulan awal yang kita boleh susun di sini ialah – penternakan babi mengundang parah yang lebih banyak dan musibahnya berbanding keuntungan. Yang rugi adalah alam sekitar dan maruah manusia (termasuk parti). Yang untung adalah sebilangan kaum pemodal, kapitalis bukan Melayu, bukan Islam.

Jika salah tafsiran, orang akan menganggap isu ini sensitif kerana melanggar tebing sensitiviti ras dan agama tertentu. Tapi, ketepikan dulu soal agama, soal perkauman. Kita menulis untuk membicarakan soal pemeliharaan alam sekitar, maruah dan nyawa manusia.

Apatah lagi dengan kehadiran virus H1N1 dan ‘swine flu’ hari ini, termasuk Virus Nipah, pencemaran sungai, maka penternakan babi mesti dijadikan perbahasan utama dalam Parlimen termasuklah di warung-warung kopi di celah-celah pelusuk kampung.

Sebenarnya, masalah selesema babi ini juga menggugat industri pelancongan negara. Bagaimanakah kita mahu mengukur kelembapan industri pelancongan ini? Perkara yang paling mudah dikesan ialah berkurangannya para pelancong yang berlibur di dalam negara kita.

Kejatuhan ekonomi dunia tidak ganggu industri pelancongan

Kesan ekonomi global sebenarnya tidak menghalang para pelancong daripada terus berpusu-pusu masuk, membanjiri negara. Tapi, dengan keadaan wabak kerisauan yang menular ke dalam jantung hati manusia berikutan selesema babi ini, para pelancong semakin berawas jika mahu berlibur ke mana-mana.
Menurut laporan, tempahan menginap di hotel telah mengalami penurunan penempahan sebanyak 10 peratus. Malah, penularan wabak ini turut menghempap kepada sektor makanan dan pengangkutan.

Kalau mahu dihimpunkan keburukan selesema babi ini cukup banyak. Sedangkan kita cuma membangkitkan satu persoalan saja, iaitu benarkah pada akhir riwayat dunia akhir zaman ini, babi-babi akan dibunuh seperti yang terangkum dalam sabda junjungan besar kita itu?

Mungkinkah sekarang, dengan tibanya H1N1 yang telah merebak ke seluruh dunia, menyebabkan sudah tiba masanya untuk membuat keputusan menutup dan menghapuskan segala ladang penternakan babi di seluruh dunia atas nama keselamatan awam?

Najis dan sisa kumbahan babi yang dibuang ke dalam sungai boleh merosakkan sumber air, membawa pencemaran alam sekitar. Hal sama keadaannya dengan H1N1 ini yang mengalir dalam pembuluh darah kita. Air sungai dalam sesebuah negara bagaikan darah yang mengalir dalam tubuh; mengalirkan kekotoran untuk kesihatan tubuh.

Bayangkan jika darah dicemari H1N1 seperti mana air sungai dicemari najis kumbahan babi. Sihatkah tubuh, bersihkah negara?
Haiwan tidak dibunuh kerana mereka berdosa atau tidak. Tiada konsep dosa pahala dalam kehidupan haiwan. Setiap haiwan diburu, diternak sebagai makanan manusia. Itu sunnatullah, fitrah. Itu lumrah alam dan menjadi amalan dalam kehidupan manusia.

Tapi, apabila khinzir mula membawa masalah. Setiap ‘hembusan’ nafasnya dengan tak semena-mena mendatangkan jangkitan selesema untuk manusia, maka kehadiran haiwan itu perlulah diambil tindakan serius demi menyelamatkan manusia dan kemanusiaan.

Diriwayatkan dalam hadis akhir zaman bahawa akan ada watak akhir zaman yang akan membunuh haiwan. Maka membunuh babi bukanlah kesalahan walaupun sesebuah negara Islam seperti Malaysia telah meletakkan penternakan babi ini sebagai salah satu perusahaan yang mengukuhkan sendi ekonominya sendiri.

Perlu keputusan segera

Maka, negara kita dalam tempoh terdekat mesti merumuskan suatu sikap yang penting ke atas penternakan babi tanpa memperhitung kepentingan politik dan maslahat ekonomi kapitalis yang terlibat dengan perternakan babi di negara kita.

Membunuh khinzir bukanlah bererti ia dilakukan di atas dorongan kebencian ke atas pihak tertentu, sebaliknya ia dibuat untuk mengatasi masalah pencemaran air, udara, tanah dan alam sekitar seluruhnya. Apatah lagi mutakhir ini, babi dengan selesemanya berpotensi besar mengancam manusia dan kemanusiaan.

Mungkin kita tak perlu menunggu insan yang dijanjikan itu tiba terlebih dahulu untuk turun melenyapkan haiwan berkenaan. Kita boleh membentuk suatu suruhanjaya yang mengkaji ancaman selesema babi ke atas masyarakat kita sendri.

Sebenarnya, kita tak perlu bertanya-bilakah insan yang dimaksudkan akan turun melenyapkan haiwan berkenaan pada akhir zaman? Menurut lojik akal, insan tersebut bersendirian ketika membunuh babi-babi itu.

Pemimpin itu tentulah tiba secara berkumpulan. Watak-watak jernih akhir zaman sebagai yang dijanjikan ini mungkin hadir dalam bentuk organisasi tersusun seperti kekuasaan, kerajaan, negara atau pertubuhan NGO. Tapi, apa persediaan kita untuk menyambut watak-watak jernih akhir zaman yang bakal melenyapkan haiwan-haiwan tersebut?

Tentulah mereka terpaksa bertembung dengan kilang-kilang pemprosesan daging khinzir yang dimiliki kapitalis, penguasa negara tertentu. Ladang ternakan babi pula tentunya dilindungi oleh kekuasaan besar dan meluas pula. Jadi, sekali lagi, mustahillah watak akhir zaman yang dijanjikan itu akan berjuang bersendirian.

Pemimpin Islam dan negara Islam yang ‘berjuang’ mempertahan ladang ternakan babi perlu memikirkan semula, sama ada mereka itu benar-benar Islam mengikut acuan Nabi Muhammad s.a.w atau tidak?

Kalau orang bukan Islam yang mempertahan kilang pemprosesan dan ladang ternakan babi, hal itu tidak perlu dibahas lagi. Kita sudah sedia maklum akan hal tersebut.

Jika kita boleh membentuk rangkaian kerjasama untuk membasmi ladang-ladang khinzir yang bermasalah dalam negara, maka mungkin tiba masanya kelak, negara kita akan termasuk dalam rangkaian perjuangan watak-watak jernih akhir zaman yang bergabung untuk melenyapkan ladang khinzir sekali gus membunuh dajjal.

Sekolah Pemikiran Kg Baru

Segala pandangan dan maklumbalas, boleh dimajukan lewat mel-e ibnuamir@yahoo.com.

The stronghold that was BN for 50 years was considered invincible and immutably guarded. But as the walls of Trojan have taught, it is the resolute movement of the people, silent but sure, that breaks down fixtures seemingly permanently in place.

Calls for change resounded across the country. The results of Malaysia’s 12th general election speak for themselves, resulting in the governance of five states (Kelantan, Kedah, Penang, Perak and Selangor) gained by non-Barisan Nasional (BN) coalitions and two-thirds majority lost by BN at Parliament level.

What was most surprising was the significant reduction in the percentage of popular vote received by the BN coalition, from 63% in 2004 to 51.2% nationally, and 49.8% excluding East Malaysia. The fact that just slightly more than half in Malaysia is in support of the present ruling government is shocking to say the least. An estimated 35% of the Chinese voted for the BN, 47% of the Indians and 58% of the Malays – showing a 30%, 35% and 5% swing respectively towards the opposition compared with the 2004 elections.

Some 16 million people out of Malaysia’s population of 27.5 million were eligible to vote. With 70% voter turnout out of the 10.2 million registered voters, Malaysia had an estimated 7.14 million people voting. Out of this, 51.2% voted for BN, giving a final figure of 3.66 million Malaysians in support of the coalition government.

Gerakan suffered the most, losing 80% of its Parliament seats, MIC 67%, MCA 51.6% and Umno 27.5%. The opposition gained significantly, with Parti Keadilan Rakyat (PKR) gaining 30 new parliamentary seats, and DAP and PAS 16 each.

The BN secured a 63% representation in Parliament to form the next government, compared with its 91% achievement in the previous 2004 elections. Reduced to 140 seats in the Dewan Rakyat, it will now have to contend with increasingly heated debates as discussions ensue on Bills, the Constitution, Budget and national level affairs. This is a natural step towards an enhanced democracy, one that augurs well for Malaysia’s much-publicised dream of achieving developed-nation status.

Whilst most were shocked at the astounding results, it is not altogether surprising. As BN leaders set up independent panels to uncover the “real” reasons behind their failure, many should have seen this coming a mile away.

All elements were in place for the “perfect storm”. Rising prices, increasing crime rates, the rise in inter-ethnic and inter-religious tension, and unaddressed corruption led to the widely held perception that the government was not doing its job satisfactorily. Prime Minister Abdullah Ahmad Badawi’s style of leadership exacerbated these inherited problems. Another catalyst was the internet, playing-ground for information dissemination, opinion shaping and mass organisation of individuals into groups.

That all Malaysians believed in a new alternative opposition is untrue. The reality is that many were exercising a punishment vote against the incumbent Government.

The winds of change blew against racial politics towards a needs-based policy regardless of race, aligned along principles of justice and equality. However, the Chinese and Indians had nothing to lose in placing their bets on an alternative policy giving equal opportunity, since many consider having been on the losing end anyway.

It was the Malays that had to play a risky gamble. Since the opposition stated in no uncertain terms its plan to get rid of the New Economic Policy (NEP), surely this would have convinced Malays to vote the BN?

The surprise swings were in the states of Perak and Selangor, the more urban of Peninsular Malaysia’s regions. Historically, urbanisation increased the number of Malays in city centres, forming more mixed seats to the advantage of BN.

The trend shifted this year, with urban Malays perhaps conceding that ethnic-based affirmative action is no longer relevant in today’s competitive society. The BN mantra of “racial representation” seems to be watering down in favour of “representation by principle”.

The “Anwar factor” has rocked the boat, with Malay majority seats won by DAP, a party conventionally shunned by Malays; and the Chinese were willing to put aside their distrust of Anwar because of the PKR-DAP relationship. Hence, the DAP-PKR alliance earned brownie points for both parties in the Malay and Chinese communities.

It requires a colossal paradigm shift to envision BN weakened and the opposition forming new state governments. This heralds a new era, one that perhaps sees the beginnings of a two-party system based on ideological principles. Race-based systems will be a thing of the past and parties should strategise likewise, in accordance to current trends.

The next four years will be a probation period for the three parties, and they must optimise the public’s trust. This one opportunity has been granted and many will be ready to criticise should they fall into the same trap of greed and cronyism.

DAP needs to reassure its Malay constituents that it stands equally for all rights, including bumiputra interests. It is time to reconcile its ideological principles and focus on areas of common values, objectives and strategies to fulfil pre-elections promises.

Immediate work must be done, legislating local council elections; ensuring media freedom; declassifying information for public accessibility; and initiating electoral reform. It would be a great pity if Malaysia loses its momentum on achieving real policy reform due to administrative conflict. The road to real democracy begins here, and it should not be marred by political infighting. The people cannot be disappointed again.

The writer is the director of the Centre for Public Policy Studies. Comments: feedback@thesundaily.com

As Malaysians go back to work yesterday, the historic results of the 12th general election are beginning to sink in slowly.

Before the results were announced on Saturday, many people were discussing the possibility of this election being similar to the 1986 general elections where the non-Malay vote swung against Barisan Nasional and the DAP had its best performance where it won 24 out of a possible 172 parliamentary seats.

But it is more apt to compare this election to the last time the BN lost the popular vote in Peninsular Malaysia and failed to capture a two-thirds majority in parliament for what was the first and only time in Malaysia’s electoral history, up until now. That was in 1969.

While the Alliance failed to obtain a majority of the popular vote, it still managed to win 67 out of 104 parliamentary seats in Peninsular Malaysia (64.4%), partly aided by the fact that nine parliamentary seats were not contested.
In this election, the BN managed only to win 85 out of 165 parliamentary seats, slightly more than half the parliamentary seats in Peninsular Malaysia (51.5%).

The BN also won a smaller percentage of state seats in Peninsular Malaysia in 2008 compared to 1969. In 1969, the Alliance won 60% of the state seats – 167 out of a possible 279 seats – while in 2008, the BN won only 55% – 247 out of a possible 445 state seats in Peninsular Malaysia.

In 1969, the Alliance failed to win state government in only three states – Kelantan, Penang and Perak while in 2008, the BN failed to form the state government in five states – Kelantan, Kedah, Penang, Perak and Selangor.

In terms of the overall vote, the BN won 49.8% of the valid vote (without spoilt votes) and 48.7% (including spoilt votes) in 2008, less than half of the total vote. In 1969, the BN won 46.2% of the popular vote (including spoilt votes) and would have won a larger share of the popular vote had there been fewer uncontested seats (since these seats where in BN strongholds)

To put this result in starker terms, the MCA won 13 parliamentary seats in 1969 compared to 13 for the DAP and eight for Gerakan, which was then in opposition. After Gerakan joined the BN, the number of parliamentary seats held by the two Chinese-based parties in the BN was 21 compared to 13 for the Chinese-based opposition.

In 2008, Gerakan and MCA won a combined total of 17 parliamentary seats in Peninsular Malaysia, a significant number of which were not Chinese-majority seats while the DAP won 26 parliamentary seats giving them a larger representation in parliament than both MCA and Gerakan combined.

But the largest surprise of 2008 came in the form of PKR, which won 31 parliamentary seats, making it the largest opposition party. For the first time in Malaysia’s electoral history, the leader of the opposition would be a truly multi-ethnic party that have Malay, Chinese and Indian MPs (20 Malay, seven Chinese and four Indian).

This is all the more shocking given that PKR contests mostly in ethnically ‘mixed seats’ which are traditionally stronghold areas for the BN. Many of these mixed seats which were considered ‘unwinnable’ seats for the opposition fell like bowling pins including Balik Pulau in Penang, Kelana Jaya in Selangor and Wangsa Maju in Kuala Lumpur.

How did this happen? Why did no one, including myself, see this happening? How can we account for this massive swing towards the opposition?

Why the massive swing?

There are three ways in which I will try to account for this massive swing towards the opposition.
• The first deals with the hard numbers – on how each ethnic group swung its support towards the opposition in Peninsular Malaysia, and where.

• The second deals with the psychological underpinnings of this swing – many of the voters themselves probably didn’t anticipate such a swing which helps explain why they voted the way they did.

• The third deals with the issues surrounding the swing and much of the blame has to fall on Abdullah Ahmad Badawi’s inability to deliver on his election promises made four years ago in 2004.
Firstly, who swung their votes towards the opposition and by how much.

It was widely anticipated that there would be a swing in the non-Malay votes against the BN but what was not anticipated was the extent of that swing. At the same time, there was no indication that there would be any shift in the Malay support for the BN. Indeed, there were some who speculated that Abdullah had consolidated his hold over the Malay vote and had a chance of winning back Kelantan.

Using a statistical method called ecological inference, theorised by Gary King, who is a professor of government and statistics at Harvard University, I estimated the percentage of BN support by the three main ethnic groups in Peninsular Malaysia – the Malays, the Chinese and the Indians. I found that the Indian vote swing against the BN in Peninsular Malaysia was approximately 35%, the Chinese vote swing was approximately 30% and the Malay vote swing was approximately 5%.

I also estimated the percentage of the popular vote won by the BN among the various ethnic groups in Peninsular Malaysia – Malays (58%), Chinese (35%) and Indians (48%).

It is important to highlight that these vote swings are not uniformly distributed. For example, the Malay vote swing in the West Coast states, especially in Penang, Selangor and Kuala Lumpur was higher than the estimated 5% and was closer to 10% or even higher in certain constituencies like Balik Pulau, Gombak and Lembah Pantai. It would not have been possible for the opposition, PKR in these cases, to win without a sizeable swing in the Malay vote.

The largest swings against the BN came in Selangor and Kuala Lumpur, at approximately 21% and 20% respectively, followed by Penang at 17.5%. These swings were across the board swings among Malay, Chinese and Indian voters though the swing among the non-Malays were probably greater than among the Malays. While the Malay vote did not swing much in Terengganu (a small swing of 1.2%), the swing was certainly felt in Kedah (12.7%), a state which is 75% Malay.
The fascinating observation in regards to the Chinese and Indian swing was that it occurred almost regardless of the opposition party in question or the race of that candidate.
Chinese and Indians were happily voting for Malay PKR candidates as well as Malay PAS candidates in addition to Chinese and Indian PKR candidates. This would not have been something that many would have predicted.

Who would have thought that Dr Dzulkefly Ahmad would win in Kuala Selangor, a seat that is only 60% Malay or that PAS would eke out victories in Kota Raja (Selangor) and Titiwangsa (Kuala Lumpur), seats which are barely over 50% Malay? Certainly not me.

At the same time, DAP also won many seats partly because of a greater willingness among Malay voters to vote for the DAP. The DAP probably would not have won in Taiping, Beruas and Teluk Intan (Perak), Seremban (Negri Sembilan) and Segambut (Kuala Lumpur) and Bakri (Johor) if not for the presence of some Malay swing against the BN in these seats.

As such, many opposition wins can be explained by the fact that many voters were willing to vote for the opposition by crossing ethnic boundaries that were previously not possible or seen in very few numbers such as Chinese voting for PAS candidates and Malays voting for DAP candidates.

The tipping point

A second explanation for the extent of the swing is that many voters themselves probably didn’t vote thinking that the opposition would do as well as it did. They wanted to cast a protest vote but because of the fear of voicing their opinions and the strict controls on the mainstream media, there was little indication among the elite as well as among the voters that the swing would be as big as it was.

I had been discussing Malcolm Gladwell’s book called the ‘Tipping Point’ with a friend and heard many opposition leaders claiming that such a tipping point was possible in these elections but my conservative instincts stopped me from believing that this was possible. I was wrong. The voters voted and the tipping point was reached and breached, at least in the state of Kelantan, Kedah, Penang, Perak and Selangor.

It is unlikely that so many voters would have voted for the opposition had they known in advance that the swing was going to be this big and that the state governments in Penang, Kedah, Perak and Selangor would fall. Many of them, especially the non-Malays would have been too fearful of the potential backlash from this happening.

Ironically, the mainstream media’s reporting of the BN’s confidence in easily securing a two-thirds majority actually helped the opposition because more voters felt more secure that their protest vote was just that – a protest vote with little significance, at least in terms of causing state governments to fall or previously safe seats to tumble.

The third explanation for this swing has to do with the issues surrounding the 2008 general elections. While many may point to the concerns in regards to the economy, price inflation in urban areas and crime, as main reasons why the voters voted against the BN, one needs to remember that the economy was in much worse shape in 1999, that price inflation has been going on in urban areas for the past 10 years and that crime and safety issues ranked as high concerns in 2004 as well as in 2008.

The major issue, I argue, is that voters voted against the BN as a sign of protest against Abdullah. Abdullah took much of the credit for the historic BN ‘sweep’ in 2004 and he deserves much of the blame in the historic ‘losses’ suffered by the BN in 2008. Voters voted against Abdullah because of his inability to deliver on the promises he made in 2004 including the promise to fight corruption, the promise to reform the police force, the promise to be a prime minister for all ethnic groups, and the promise to improve the civil service.

Most voters could not name a significant aspect of the Abdullah administrative post-2004 which effectively ‘fought’ corruption. MPs who asked custom agents to conveniently overlook excise taxes for imported cars and state assemblymen who built giant mansions for themselves and their families were left unpunished.

The recommendations of the royal commission to improve the police force were left largely ignored. The promise to be a PM to all ethnic groups fell flat in the inability of Abdullah to curb ethnic extremism within his own party, Umno, and to manage the problems concerning conversions out of Islam among non-Malays.

It is extremely difficult for me to think of reasons why Abdullah should not immediately resign as the president of Umno and prime minister of Malaysia given this historic ‘defeat’ at the polls by the BN and how this would be linked to his failure to deliver on his 2004 messages.

The Malaysian voters should be congratulated on two counts. The first is that they showed tremendous courage in going out to vote for opposition parties and candidates in the face of many ‘threats’ arising from the BN, including the threat of no representation in the cabinet and the threat of economic instability.

The second is that the voters were measured in their post-election response. They did not take to the streets to celebrate which would have raised the specter of another ‘May 13’ but instead stayed at home at the prompting of many of the opposition leaders.
The BN too, should be congratulated for accepting the results of the general election and not resorting to underhanded tactics (as of now) to try to win back control of certain states or seats. The quick concession by Dr Koh Tsu Koon in Penang is particularly recommendable.

This is a clear sign that our electorate and our leaders are becoming more political mature marking Malaysia’s gradual move towards a more mature and open democracy.

What next for the opposition?

Even as we discuss why the results were the way they were, it is as if not more important to discuss the implications and questions for the opposition, of which there are many.

How will the DAP govern Penang given that it is the first time that it is holding power at any level of governance? How will it try to resolve the federal-state relationship that PAS has been managing in Kelantan for the past 18 years? Will it be able to attract FDI (foreign direct investments) and federal dollars as an opposition party governing Penang?

How will the opposition in the states other than Kelantan nominate members to the executive council? More importantly, what sort of checks and balances will they have to ensure that their own leaders do not fall victim to the same corrupt practices that are and were practiced by some of the BN MPs and state assemblymen?

How will the opposition leverage its position in the parliament to push through real change in key areas? Will it be able to find agreement between themselves and work with the BN, which still has a majority of parliament seats, to push through comprehensive electoral reform, for example?

Can the opposition deliver its promise to decrease or stop fuel prices from increasing, especially given that huge cost of the oil subsidies which will continue to increase as oil prices increase? Will the opposition pressure the BN to conduct local elections and give up its power to appoint municipal and local authority councillors in the states which it controls?

In addition, can the leaders of the opposition parties work show that they can work together as a viable ‘coalition’ of sorts and find common ground on national policy? This is important if they are to show that they can not only deny the BN a two-thirds majority but also win enough seats to form a government on their own.

Will PAS strive to implement ‘hudud’ in Kedah as it tried to do in Terengganu after 1999 or will it adopt a more pragmatic approach and focus on its pre-election promises of providing a free education for all and alleviating poverty? Can the DAP reign in some of their more ‘extreme’ demands and co-exist with PKR and PAS? Can PKR effectively bridge some of the gaps between DAP and PAS now that it is the largest party in the opposition?

What role will Anwar Ibrahim play in the opposition? Will he stand in a by-election in Permatang Pauh once he is eligible to run again? How hard will he push in certain ‘sensitive’ areas such as his promise to abolish the New Economic Policy and replace it with a more equitable system of wealth redistribution or helping the poor?

These are but a few of the hundreds of questions and challenges that the opposition will face in the coming weeks and months.

One thing is for certain, if the opposition doesn’t get its act together, look for the same voters who voted against the BN to turn their backs on the opposition in the next election.

ONG KIAN MING is a PhD candidate in political science at Duke University. His areas of interests are in ethnic and electoral politics.

Few expected that the wave of protest would snowball into the record losses for the Barisan National. My own analysis was the gains would be at maximum 70 seats and two state governments, not the record five state governments and 82 seats for the opposition.

While the ground swell of disgruntlement was there, concerns about electoral fairness and persistent patterns of ethnic voting dampened the optimism, even among the opposition. Yet, the record breaking losses for the BN have created a fundamental rupture in Malaysian politics.

Based on following the campaign and the generosity of ordinary people and political elites sharing their views, here are my top 10 reasons for the outcome:

1. Reformasi spirit lives on

The BN severely miscalculated in its assessment of the Malaysian electorate. In 2004, Prime Minister Abdullah Ahmad Badawi embraced the reform agenda that catapulted into the electoral agenda in the 1999 election.

The fight against corruption, increased transparency, and, most important, better governance underscored his 2004 campaign. Recall the advertisements for a more effective civil service, and the focus on building on his ‘Mr Clean’ persona.

Coupled with Abdullah’s affable personal style and the groundswell of goodwill, Malaysians embraced his leadership, giving him then a record mandate. But the mandate was not just about Abdullah the man, it was also about the issues that he used to get himself and the BN elected.

The 2004 campaign was filled with promises of reform of the police to address crime and pledges to reduce corruption. Not only were these promises not fulfilled, the problems have been seen to deepen during his tenure as reform efforts were abandoned and anti-corruption efforts were selectively applied.

Many in the 2008 BN slate continued to have questions about alleged corruption, from S Samy Vellu (Maika scandal) to others close to the prime minister. These charges were not investigated, and in fact with the continued selection of candidates this round with corruption clouds, the Abdullah administration failed to show a commitment to address the problems it acknowledged in 2004.

At the core, Malaysians want – and deserve – a better government. The spirit of reform remained alive and kicked back in this election.

2. Abdullah’s laissez-faire lackluster leadership

Abdullah brought about a profound transformation in liberalising the political system, allowing more voices to be heard, and graciously accepting the electoral results. In these areas, he deserves high praise.

Yet, he failed in the key area that has been the backbone of the BN’s legitimacy – economic performance. The macro numbers in Malaysia are strong and the country remains one of the most competitive for investment regionally. Yet, it is falling behind in maintaining competitiveness and the economic gains are not being effectively distributed to the population.

Abdullah’s administration corresponded to high inflation – the highest since the early 70s. Inequality is rising sharply and ordinary people, notably the middle-class based in the urban areas, are feeling the pinch. Even though commodity prices have brought more wealth to the rural areas, it is not keeping up with rising costs. This was brought home to me with conversations with Malay rubber tappers in Larut, Perak, who supported PAS in record numbers.

In fairness, the rising prices are the result of an appreciating ringgit, rising oil prices and high government subsidies, issues that are either out of Abdullah’s control or he inherited. Yet, his economic team proved not able to manage domestic prices effectively and translate the oil and gas revenue into gains for society at large that could be felt in ordinary households.

The recent Hari Raya, Chinese New Year and Deepavali holidays were noticeably less plush than before, a real sign of fiscal difficulties. Wages have comparatively dropped and those working in the service sector make barely enough to survive. The starting take-home salary at 7-Eleven is RM700 a month. Unemployment among younger people remains too high, and not all of them can be absorbed into the civil service.

Difficult conditions are compared sharply to the wealth of the political elite, including Abdullah and his family with a reported new home in Perth. The conspicuous display of consumption of the elite is on display from the rural areas of Perak to the Kuala Lumpur shopping malls.

Beyond the bread-and-butter issues, was a more serious dynamic – the inability to instill confidence in promoting long-term economic development, increasing Malaysia’s economic competitiveness. The economic vision was missing in Abdullah’s first term, and the fiscal liquidity in the country was not adequately invested locally.

The economic reforms needed to bring about the changes were not pursued with the zeal to keep Malaysia ahead of countries like Vietnam. In particular, Malaysia faces the difficult task of making is domestic business entrepreneurs more competitive. This involves weaning them off a dependence on contracts. This is true for both the Malay and Chinese business communities alike.

Abdullah’s administration strengthened its use of patronage, and did not send a clear message to end wasteful big projects. The new economic corridors have yet to be shown to be effective allocations of resources, rather than avenues for elite economic gain. Malaysia did not aggressively pursue trade liberalisation in a means to attract more foreign capital.

Moreover, the much-needed reforms in education, to strengthen Malaysia’s human capital, were not effectively implemented, although good ideas were touted. Investors want confidence, and effective policy implementation.

Abdullah’s decision-making style has yet to yield the results his 2004 mandate should have given him. The ideas were developed, but not implemented. The talent in Malaysia is there, but Abdullah was not able to effectively harness it. The BN is fooling itself if it thinks the electorate does not appreciate the larger issues that affect their children’s futures.

3. BN coalition failings and infighting

Abdullah’s poor management extended to the BN itself. The component parties within the BN were dismissed and ignored. Whether this involved the PGCC (Penang Global City Centre) project in Penang in which the opposition of Gerakan to the project was completely by-passed or the memorandum on Article 11 that the parties were forced to withdraw, the perception was created that voices for non-Malays in the coalition were not being heard.

Umno came across as too arrogant within the coalition. This came to a head in the Hindraf affair, when voices within the system rejected the concerns of ordinary voices and added salt to the wound by arresting the Indian Malaysian leaders. This seriously delegitimised the MIC as the voice of the Indian Malaysian community. It is not a coincidence that Devamany S Krishasamy, the MP from Cameron Highlands, who had the bravery to at least acknowledge concerns, was reelected and Samy Vellu, who justified the arrests, lost.

The issue of problematic BN management extended to the dominant party within the BN itself, Umno. Abdullah came into office without a strong political base within his party. The party rallied around him in the office of the PM, yet he continued to face dissension inside. Rumours of rifts between him and his deputy Najib Razak continued, and were denied as in fact their working relationship was overall sound in the first term.

Yet, the dissension continued to percolate, with former premier Dr Mahathir Mahathir leading the charge. The March polls were not just about national elections, they were also about positioning for the next Umno elections. In this regard, the March polls were used as a means to strengthen Abdullah and his allies positions within the party.

Mentri besars were given much more influence over the candidate slates. Popular candidates, those that hold important division chief positions within Umno, were dropped. It is no wonder the Umno machinery did not work as effectively in this election compared to the last. As one Umno elite described it, there were too many “fronts” opened this campaign to mend. The impact of Umno infighting is most obvious historically in Kelantan, but can account for losses elsewhere and reduced majorities even in safe areas such as Perlis.

The divisions within Umno were paralleled by splits within the other important component parties. For the MCA, the battle over leadership was already on the agenda before the election and the ouster of Chua Soi Lek, distancing of Chan Kong Choy and rise of Ong Ka Chuan, the brother of the party’s president have created serious ripples within the party.

The MCA knew defeat was coming, but not as serious as the outcome. They slated the least number of incumbents – 35% – due to infighting and the difficult Chinese electoral terrain. The MCA’s loss in the urban areas shows that they lost both Chinese and English-educated Chinese, the latter of which have not been effectively included in Ong Ka Ting’s tenure.

The MIC’s crisis is well-known, as a similar dynamic over succession permeated the election, and the record number of new candidates for the MIC only served to have MIC fight itself in places like Perai in Penang. Gerakan’s internal difficulties in the chief ministership issue were also on public display, although for the purposes of the election, the party maintained unity – to no avail.

4. Better messaging by the opposition

It is thus not surprising that the BN campaign lacked a coherence. In reading the messages about its record, the issues raised were disparate and lacked focus. While clearly polished posters and top printing quality, the BN content did not resonate clearly. The messages used in different states did not fit clearly under one umbrella, such as Umno’s focus on it being the party of the struggle for Islam in Terengganu and Kelantan.

In fact, many of the messages belied the experience of ordinary Malaysians – end of poverty? clean police force? prices least in the region? The connection to society was missing. The tone of the campaign was one in which the voices of society were not listened to, and people were talked down to.

Many pointed to the arrogance of the BN in its campaign – highlighting the ‘One Choice’ poster as a fundamental lack of appreciation that there was another choice in this campaign, a choice that the majority of the electorate chose. The defensive posture of the BN campaign failed to offer hope to the electorate. “Be grateful for what you have” does not evoke support in a context of increased economic difficulties.

In comparison, the opposition was united in promoting one message of “change”. While they differed in their priorities of what they wanted to change, they all concurred on introducing more checks and balances in the system. Each party had a common template and umbrella that allowed candidates that were unknown to build on the individual party’s identity.

The message was modest in goals and a positive message. This more effective messaging allowed the opposition to reach out to new voters, and convinced many Malaysians to vote outside of ethnic lines.

5. Embracing modern campaigning: New mediums

A critical component of the opposition’s stronger campaign was its more aggressive move to modern campaign techniques. While Malaysia elections continue to be labour intensive affairs, with house-to-house campaigning the norm, the use of polling of the electorate and the embrace of the Internet, blogs and SMS worked more the advantage for the opposition.

The opposition was denied balanced coverage in the mainstream media, and thus was forced to adopt new campaign techniques for greater penetration of their message. PAS was perhaps the most effective of all the opposition parties in using its website to reach out to its supporters, with its candidates profiled early on. Yet, PKR and DAP were also close behind, using email list-serves and YouTube. The uploading of ceramah allowed a wider audience to hear their message.

The BN lacked the same level of adoption of these techniques. In part, it believed that control over the media and resources would work. This is understandable. They have worked in the past. Yet, Malaysia is no longer the same place. Now 42 percent of Malaysians reportedly use the Internet, and they have access to alternative opinions.

No matter what level of control over blogging the government introduces, they cannot control cyberspace. The BN will need to adjust its campaigning methods to reach out effectively, especially to younger voters.

6. Timing of election and campaign period

The long campaign worked in favour of the opposition, not the government. This has to do in part with the cheaper means to conduct campaigns noted above – CD’s, Internet and SMS are cheaper than paying campaign workers.

Yet the longer campaign period – the longest since 1969 – allowed the opposition to get its message out, to respond to the issues that the BN were raising. Instead of a blast in which the focus was on a few key messages, candidates from all parties had to adapt and change their messages as the campaign evolved.

This was most evident in Penang, where the response of outgoing chief minister Dr Koh Tsu Koon to the issue of the state’s future leadership, provided fodder to the opposition during the campaign itself. The BN proved less willing to adapt as the campaign evolved.

Thirteen is clearly not Abdullah’s lucky number. This election was called too early. While there is no doubt that economic pressures would have made the context difficult, the possible international recession might have given Abdullah more ability to deflect blame. As is, he alone was faced with an assessment of his economic management.

The scheduling of the elections only a few months after Hindraf and during the Chinese New Year celebrations did not help build confidence among non-Malays. Rushing the seat allocation within the coalition contributed to internal BN disgruntlement. More policies should have been implemented to address ethnic relations and more efforts to address the infighting within the coalition needed to be done before the election. The election was clearly poorly timed.

7. Opposition cooperation

The opposition is comprised of three different political parties with different political outlooks and philosophies. It is also comprised of strong personalities. After the DAP left the Barisan Alternatif in 2001, the divide between the opposition parties widened, as the ideological differences over Islamic governance split the DAP and PAS, and even had ripple effects within PKR.

Bringing the opposition together into the non-aggression pact of this election and the common umbrella was a massive effort, led by members within all the parties who recognised that national gains were not possible without cooperation.

All the parties needed cooperation to win new ground – DAP in Penang, PAS in Kedah and all the parties in Selangor and Perak. The seat negotiations were heated and difficult, but in West Malaysia successful. All the party leaders are responsible for this success. It involved moving PAS away from an openly Islamist agenda, which it adopted in the 2004 campaign, and all the parties to embrace multiracialism.

Operationally, cooperation involved joint PKR-DAP and PKR-PAS ceramah and on the ground canvassing, in which PKR and Anwar Ibrahim in particular brought parties together. For the campaign, the common goal of breaking two-thirds majority blinded the opposition to the ideological differences within itself and instilled more party discipline in all the parties.

Electorally, the opposition was seen as a viable alternative as the opposition, not individual parties.

8. Strong opposition candidates

The opposition also slated strong articulate candidates who spoke about the issues. From Nurul Izzah Anwar’s discussion of housing, Nik Nazmi Nik Ahmad’s attention to education and Liew Chin Tong’s focus on the chief ministership issue to Dr Syed Azman Syed Ahmad Nawawi’s highlight of the royalty disbursement in Terengganu, the candidates in the opposition spoke concretely about concerns in their constituencies.

The opposition is now comprised of a greater number of professionals – up to over 45% – and now includes businessmen such as incoming PKR MB of Selangor Khalid Ibrahim as well as social activists such as Dr Lee Boon Chye in Perak. Those that have stayed in the opposition and joined the parties after the heyday of 1999 are deeply committed to the principles the opposition calls for. While lacking in governing experience, there is talent and many who listened to the ceramah recognised this.

This is not to say that the BN did not slate capable candidates. The share of professionals remained high – over 30% – and the parties have extraordinarily capable people. Yet, the few that are tainted by scandals spoil the chances for others. Clean politicians within the BN – and there are many hardworking representatives within the BN – are negatively affected by the image that BN governance is about gaining wealth, not public service.

This time round, even the hardest working parliamentarians such as Chew Mei Fun, could not meet the challenge of the younger dynamic slate for change.

9. Backfire from attack on Anwar Ibrahim

If there was one serious miscalculation that took place during the campaign, it was the attack on Anwar Ibrahim. Personal in nature, it was seen as unfair, especially in the Malay community.

No question, there are real concerns among many Malaysians about Anwar Ibrahim’s tenure in government – from issues of education to Islamic governance. He will have to continue to build confidence in the Malaysian electorate to those who have reservations about this leadership in the opposition.

Yet, the attack on Anwar provoked a reaction, particularly among Malays. It reignited the 1999 reformasi spirit, and only served to add credibility to his influence nationally. Here, the BN served to alienate many Malays through negative campaigning, rather than convince the electorate to support its message of development.

10. Sophistication of Malaysian electorate

Finally, and it is finally (with apologies for the length of this article), the 2008 election illustrated the strengthening of Malaysian identity and growing sophistication of the electorate.

Gone are the days when resources and promises alone can woo support – except perhaps in East Malaysia. Malaysians want more responsiveness and voices, and they used this campaign to stand in the majority for change. They no longer can be talked down to, but need to be listened and heard, not just during the election.

The leadership in both the opposition and the BN will have to keep this in mind, as the terrain has fundamentally changed.

DR BRIDGET WELSH is assistant professor in Southeast Asian studies at John Hopkins University-SAIS, Washington DC. Over the past two weeks, she has followed the campaign trail in a number of states. She can be contacted at bbwelsh@jhu.edu.